Mắt Lác Ở Trẻ Sơ Sinh Có Bình Thường Không? Khi Nào Cần Lo Lắng

Trong những tháng đầu đời, nhiều cha mẹ hoang mang khi thấy hai mắt của trẻ sơ sinh nhìn lệch hướng, không cân đối. Liệu đây là hiện tượng sinh lý tự nhiên hay dấu hiệu bệnh lý nguy hiểm? Khi nào tình trạng này tự hết và khi nào cần đưa trẻ đi khám bác sĩ?

Vậy, mắt lác ở trẻ sơ sinh có bình thường không? Bài viết này cung cấp thông tin giúp cha mẹ nhận biết bản chất của tình trạng mắt lác ở trẻ sơ sinh để có hướng xử lý kịp thời, an toàn.

Tình trạng mắt lác ở trẻ sơ sinh liệu có đáng lo ngại?

1. Mắt Lác Ở Trẻ Sơ Sinh Có Bình Thường Không?

Tình trạng mắt lác (lé) ở trẻ sơ sinh là HOÀN TOÀN BÌNH THƯỜNG trong vài tháng đầu đời. Y học gọi đây là hiện tượng lác sinh lý.

Nguyên nhân gây lác sinh lý ở trẻ sơ sinh:

• Cơ vận nhãn chưa hoàn thiện: Các nhóm cơ điều khiển chuyển động của nhãn cầu chưa phát triển phối hợp đồng bộ.

• Thị lực chưa phát triển: Trẻ sơ sinh chưa có khả năng định vị và tập trung nhìn cố định vào một vật thể (chưa có khả năng hợp thị).

• Khoảng cách hai mắt xa: Sống mũi của trẻ sơ sinh thường bẹt và rộng, tạo cảm giác hai lòng đen bị kéo lệch vào trong (hiện tượng giả lác).

Thông thường, hiện tượng lác sinh lý này sẽ tự biến mất khi trẻ đạt 3 đến 4 tháng tuổi, lúc hệ thần kinh thị giác và các cơ vận nhãn đã phối hợp nhịp nhàng hơn.

2. Các Dạng Mắt Lác Thường Gặp Ở Trẻ Nhỏ

Cha mẹ có thể quan sát thấy mắt của trẻ lệch theo các hướng sau:

• Lác trong (Esotropia): Một hoặc cả hai mắt lệch hướng vào trong, nhìn về phía sống mũi. Đây là dạng lác phổ biến nhất ở trẻ sơ sinh.

• Lác ngoài (Exotropia): Một hoặc cả hai mắt lệch hướng ra ngoài, nhìn về phía tai. Hiện tượng này thường xuất hiện khi trẻ mệt mỏi hoặc nhìn xa.

• Lác đứng (Lác lên trên/xuống dưới): Nhãn cầu một mắt bị đẩy lên cao hoặc hạ thấp xuống so với mắt còn lại. Dạng này ít gặp hơn nhưng có nguy cơ bệnh lý cao.

Hình ảnh mắt trẻ sơ sinh bị lác trong 1 bên

3. Khi Nào Mắt Lác Ở Trẻ Sơ Sinh Trở Nên Đáng Lo Ngại?

Dù lác sinh lý rất phổ biến, cha mẹ tuyệt đối không được chủ quan. Hãy đưa trẻ đi khám bác sĩ nhãn khoa ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo sau:

• Trẻ đã trên 4 tháng tuổi: Mắt vẫn tiếp tục bị lệch, không tự thẳng hàng trở lại.

• Lác liên tục cố định: Tình trạng lác xuất hiện thường xuyên ở một mắt, không thay đổi luân phiên giữa hai mắt.

• Trẻ nghiêng đầu, vẹo cổ: Trẻ có xu hướng nghiêng đầu sang một bên hoặc nheo mắt khi cố gắng nhìn tập trung vào một vật.

• Không có phản xạ đuổi theo đồ vật: Trẻ sau 3 tháng tuổi không nhìn theo chuyển động của đồ vật có màu sắc sặc sỡ hoặc không nhìn chăm chú vào mặt cha mẹ.

• Có đốm trắng ở đồng tử: Khi nhìn vào lòng đen của trẻ thấy có ánh trắng (đồng tử trắng) hoặc đồng tử hai mắt không đều nhau. Đây có thể là dấu hiệu của đục thủy tinh thể bẩm sinh hoặc u võng mạc.

4. Nguy Cơ Khi Trì Hoãn Điều Trị Mắt Lác Bệnh Lý

Nếu mắt lác là do bệnh lý mà không được can thiệp trước "giai đoạn vàng", trẻ sẽ phải đối mặt với những hệ lụy nghiêm trọng:

• Nhược thị (Mắt lười - Amblyopia): Do mắt lác truyền hình ảnh mờ lệch về não, não bộ sẽ tự động xóa bỏ tín hiệu từ mắt này. Lâu dần, mắt lác bị suy giảm thị lực nghiêm trọng và không thể phục hồi bằng kính.

• Mất thị giác hai mắt (Mất thị giác lập thể): Trẻ không có khả năng nhìn không gian ba chiều, gặp khó khăn trong việc ước lượng khoảng cách, dễ vấp ngã và ảnh hưởng định hướng nghề nghiệp tương lai.

• Ảnh hưởng thẩm mỹ và tâm lý: Trẻ lớn lên dễ bị tự ti, ngại giao tiếp do đôi mắt không cân đối.

5. Quy Trình Khám Và Điều Trị Mắt Lác Cho Trẻ Sơ Sinh

Khi đưa trẻ đi khám, bác sĩ nhãn khoa nhi sẽ thực hiện các bước sàng lọc chuyên sâu:

5.1. Chẩn đoán

• Khám nghiệm phản xạ ánh sáng (Cover test): Đánh giá độ lệch của trục nhãn cầu.

• Soi đáy mắt: Kiểm tra toàn bộ cấu trúc bên trong mắt để loại trừ các bệnh lý ác tính (u võng mạc, đục thủy tinh thể).

• Đo khúc xạ: Xác định trẻ có bị cận, viễn hay loạn thị bẩm sinh hay không.

5.2. Phác đồ điều trị

Tùy thuộc vào nguyên nhân, bác sĩ sẽ chỉ định:

• Đeo kính thuốc: Nếu lác do tật khúc xạ (đặc biệt là viễn thị nặng).

• Dán mắt (Bịt mắt lành): Ép não bộ phải sử dụng mắt lác để kích thích thị lực, điều trị nhược thị.

• Phẫu thuật điều chỉnh cơ: Thường chỉ định khi trẻ được 1 - 2 tuổi đối với các trường hợp lác bẩm sinh cơ năng không đáp ứng điều trị nội khoa.

Việc phát hiện và can thiệp sớm giúp hạn chế nguy cơ nhược thị và các rối loạn thị giác về sau.

6. Phân Biệt Lác Sinh Lý Và Lác Bệnh Lý Ở Trẻ

7. Cách Chăm Sóc Và Theo Dõi Mắt Trẻ Tại Nhà

Để bảo vệ thị lực cho con, cha mẹ cần lưu ý:

• Treo đồ chơi cân đối: Treo nôi, đồ chơi có màu sắc nổi bật ở khoảng cách 20 - 30cm trực diện trước mặt trẻ, không treo lệch một bên.

• Tương tác thị giác: Thường xuyên thay đổi vị trí nằm của trẻ, nói chuyện và di chuyển mặt qua lại để trẻ luyện tập đảo mắt.

• Kiểm tra bằng đèn flash chụp ảnh: Đôi khi chụp ảnh có bật đèn flash (ở khoảng cách an toàn) giúp cha mẹ phát hiện điểm phản chiếu ánh sáng trên hai lòng đen có cân đối hay không.

• Khám mắt định kỳ: Đưa trẻ đi khám sàng lọc thị lực lúc 6 tháng tuổi ngay cả khi không thấy dấu hiệu bất thường rõ ràng.

Việc theo dõi sát sao tại nhà kết hợp với khám mắt định kỳ sẽ giúp phát hiện sớm các vấn đề về thị giác

8. Các Câu Hỏi Thường Gặp

8.1. Hiện tượng giả lác ở trẻ sơ sinh là gì?

Giả lác là hiện tượng nếp véo da ở góc mắt trong (nếp đuôi mắt) quá rộng hoặc sống mũi tẹt che bớt phần lòng trắng phía trong. Nhìn bề ngoài giống như lác trong, nhưng thực chất trục nhãn cầu của trẻ hoàn toàn thẳng. Hiện tượng này tự hết khi trẻ lớn lên, mũi cao hơn.

8.2. Trẻ mấy tháng tuổi thì hết lác sinh lý?

Trẻ thường hết lác sinh lý khi được 3 đến 4 tháng tuổi. Sau thời gian này, nếu mắt trẻ vẫn lệch, đó là lác bệnh lý.

8.3. Có nên tự mua thuốc nhỏ mắt hoặc tự chữa lác cho trẻ tại nhà?

Tuyệt đối không. Mắt trẻ sơ sinh cực kỳ nhạy cảm. Mọi phương pháp điều trị, bài tập cơ mắt hay đeo kính đều phải có chỉ định và giám sát từ bác sĩ nhãn khoa giàu kinh nghiệm.

Kết Luận

Mắt lác ở trẻ sơ sinh dưới 3 tháng tuổi phần lớn là hiện tượng sinh lý bình thường. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài qua tháng thứ 4 hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường như nghiêng đầu, nheo mắt, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay. Phát hiện và điều trị sớm trước 3 tuổi là chìa khóa vàng giúp khôi phục đôi mắt khỏe đẹp toàn diện cho con.