Bệnh Trĩ Nội: Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Biến Chứng Thường Gặp

Bệnh trĩ nội (Internal Hemorrhoids) là tình trạng các đám rối tĩnh mạch trĩ trong (nằm phía trên đường lược thuộc ống hậu môn) bị giãn nở quá mức, sưng phồng và suy yếu các mô liên kết nâng đỡ. Do vị trí khởi phát nằm sâu bên trong trực tràng, trĩ nội ở giai đoạn đầu thường không gây đau đớn và được bao phủ bởi lớp niêm mạc đại trực tràng. Khi bệnh tiến triển nặng, các búi trĩ nội có xu hướng sa ra ngoài lỗ hậu môn khi đại tiện, gây chảy máu đỏ tươi, đau rát và dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được can thiệp y khoa kịp thời.

Tìm hiểu về bệnh trĩ nội

1. Bệnh trĩ nội là gì?

Hệ thống mạch máu vùng hậu môn được chia làm hai phần rõ rệt bởi đường lược (Dentate line) – dải ranh giới biểu mô giữa phần trong và phần ngoài ống hậu môn.

• Trĩ nội: Hình thành phía trên đường lược. Vùng này được chi phối bởi hệ thống thần kinh cảm giác nội tạng, do đó người bệnh hầu như không cảm thấy đau đớn trong các giai đoạn đầu, ngay cả khi búi trĩ bị xuất huyết.

• Trĩ ngoại: Hình thành phía dưới đường lược, được bao bọc bởi lớp da nhạy cảm có chứa nhiều dây thần kinh cảm giác thân thể, gây ra cảm giác đau đớn, nhức nhối rõ rệt ngay từ khi xuất hiện.

Cơ chế sinh bệnh học của trĩ nội xuất phát từ việc áp lực lòng mạch tăng cao kéo dài, làm giảm tính đàn hồi của các thành mạch thuộc đám rối tĩnh mạch trĩ trong. Theo thời gian, hệ thống dây chằng nâng đỡ (dây chằng Park) bị thoái hóa và lỏng lẻo, khiến búi trĩ trượt xuống và sa qua lỗ hậu môn.

2. Phân loại 4 cấp độ lâm sàng của bệnh trĩ nội

Dựa vào mức độ sa giãn của búi trĩ nội, y học hiện đại phân chia bệnh lý này thành 4 cấp độ lâm sàng rõ rệt.

Phân loại bệnh trĩ nội

3. Nguyên nhân gây ra bệnh trĩ nội

Sự tăng áp lực tĩnh mạch vùng chậu và trực tràng là căn nguyên trực tiếp dẫn đến bệnh trĩ nội. Các yếu tố nguy cơ hàng đầu được xác định bao gồm:

3.1. Táo bón hoặc tiêu chảy kinh niên

Hệ tiêu hóa hoạt động kém ổn định là tác nhân trực tiếp:

• Táo bón: Khi phân khô cứng, người bệnh phải dùng lực rặn mạnh để đẩy phân ra ngoài. Hành động này vô tình tạo ra một áp lực cơ học khổng lồ đè nén lên hệ thống tĩnh mạch trĩ trong, khiến chúng nhanh chóng bị giãn mỏng.

• Tiêu chảy mãn tính: Tần suất đi đại tiện quá nhiều lần trong ngày buộc cơ thắt hậu môn và các mạch máu phải co bóp liên tục, gây xung huyết và viêm nhiễm tại chỗ.

3.2. Hội chứng ngồi nhiều, ít vận động

Đặc thù công việc của nhân viên văn phòng, tài xế lái xe đường dài hoặc người có thói quen lười vận động khiến toàn bộ trọng lượng cơ thể đổ dồn xuống vùng chậu trong nhiều giờ liền. Trạng thái này làm ứ trệ tuần hoàn máu trở về tim, gây tích tụ máu và làm sưng phồng các đám rối tĩnh mạch trực tràng.

3.3. Chế độ dinh dưỡng thiếu khoa học

• Thiếu hụt chất xơ: Thói quen ăn ít rau xanh, lười ăn trái cây làm giảm thể tích phân, khiến phân trở nên nồng đặc và khô cứng, dẫn đến táo bón.

• Không uống đủ nước: Nước là thành phần bôi trơn đại tràng. Thiếu nước khiến chu trình chuyển hóa phân bị đình trệ.

• Lạm dụng chất kích thích: Thức ăn cay nóng (ớt, tiêu), rượu, bia, cà phê làm tăng huyết áp cục bộ, gây kích ứng niêm mạc đường tiêu hóa dưới và làm nặng hơn tình trạng xung huyết trĩ.

3.4. Các yếu tố sinh lý và áp lực cơ học khác

• Thai kỳ và sinh nở: Ở phụ nữ mang thai (đặc biệt là 3 tháng cuối), sự phát triển của thai nhi trong tử cung sẽ chèn ép trực tiếp vào các tĩnh mạch vùng chậu, cản trở máu lưu thông. Ngoài ra, quá trình rặn sinh thường cũng khiến trĩ nội bùng phát dữ dội.

• Quá trình lão hóa tự nhiên: Khi tuổi tác càng cao (thường từ 30 - 50 tuổi trở lên), cấu trúc mô liên kết nâng đỡ các mạch máu ở vùng hậu môn bị suy thoái, lỏng lẻo theo thời gian, khiến hiện tượng sa trĩ dễ xảy ra.

4. Các triệu chứng nhận biết bệnh trĩ nội

Dấu hiệu lâm sàng của trĩ nội biến đổi rõ rệt tùy theo từng giai đoạn bệnh lý, từ âm thầm rỉ rả đến bùng phát cấp tính.

4.1. Đi ngoài ra máu tươi (Xuất huyết tiêu hóa dưới)

Đây là triệu chứng xuất hiện sớm nhất và phổ biến nhất. Ban đầu, máu chỉ kín đáo dính trên giấy vệ sinh hoặc lẫn vào phân. Về sau, khi lòng mạch trĩ nội giãn quá lớn và mỏng đi, máu có thể chảy thành từng giọt đỏ tươi hoặc bắn thành tia mạnh như cắt tiết gà mỗi lần người bệnh đi tiêu. Tình trạng này có thể kích phát ngay cả khi phân không quá cứng.

4.2. Sa búi trĩ (Prolapse)

Tùy thuộc vào cấp độ (từ độ 2 đến độ 4) như đã phân tích, người bệnh sẽ cảm thấy có một hoặc nhiều khối thịt mềm lồi ra ở lỗ hậu môn sau khi đi tiêu. Khi trĩ nội sa ra ngoài, nó mang theo lớp niêm mạc trực tràng giàu tuyến tiết dịch.

4.3. Tiết dịch nhầy, ngứa rát và đau tức hậu môn

• Tiết dịch ẩm ướt: Niêm mạc trĩ lộ ra ngoài liên tục tiết chất nhầy, khiến vùng da xung quanh hậu môn luôn trong trạng thái ẩm ướt, khó chịu.

• Ngứa ngáy dữ dội: Chất dịch nhầy này khi kết hợp với vi khuẩn trong phân sẽ kích ứng vùng da quanh hậu môn, gây ra hội chứng viêm da quanh hậu môn kèm ngứa ngáy.

• Cảm giác đau đớn: Trĩ nội giai đoạn đầu không đau. Tuy nhiên, khi búi trĩ sa hẳn ra ngoài, bị cọ xát với quần áo hoặc xảy ra tình trạng phù nề, tắc mạch, người bệnh sẽ phải chịu đựng những cơn đau rát buốt, đứng ngồi không yên.

Các triệu chứng có thể tăng dần theo mức độ trĩ nội, vì vậy nên thăm khám sớm khi có dấu hiệu bất thường.

5. Biến chứng nguy hiểm thường gặp của bệnh trĩ nội

Bệnh trĩ nội không đơn thuần chỉ gây bất tiện trong sinh hoạt, nếu để kéo dài không điều trị, bệnh sẽ dẫn tới các biến chứng suy giảm sức khỏe nghiêm trọng.

5.1. Thiếu máu mãn tính do xuất huyết kéo dài

Việc mất một lượng máu đỏ tươi đều đặn mỗi ngày khi đi đại tiện khiến cơ thể không kịp tái tạo hồng cầu. Người bệnh rơi vào trạng thái thiếu máu mãn tính với các biểu hiện: da xanh xao, niêm mạc nhợt nhạt, thường xuyên chóng mặt, hoa mắt khi thay đổi tư thế, suy nhược cơ thể và giảm khả năng tập trung làm việc.

5.2. Sa nghẹt búi trĩ 

Khi búi trĩ nội cấp độ 3 hoặc 4 sa ra ngoài lỗ hậu môn, cơ thắt hậu môn có xu hướng co bóp mạnh theo phản xạ tự nhiên. Hành động này vô tình siết chặt gốc búi trĩ, làm tắc nghẽn hoàn toàn đường máu tĩnh mạch trở về, trong khi máu động mạch vẫn tiếp tục được bơm vào. Kết quả là búi trĩ sưng to phồng lên, cứng đờ, chuyển sang màu tím sẫm và không thể đẩy lại vào trong, gây đau đớn tột cùng cho bệnh nhân.

5.3. Hoại tử và nhiễm trùng hậu môn

Hệ quả trực tiếp của tình trạng sa nghẹt kéo dài là hoại tử mô. Khi dòng máu nuôi dưỡng bị cắt đứt hoàn toàn, các tế bào niêm mạc búi trĩ sẽ chết dần và thối rữa. Do hậu môn là môi trường chứa hàng tỷ vi khuẩn từ phân, các vết loét hoại tử này rất dễ bị nhiễm trùng nhiễm độc sâu, tạo thành các ổ áp xe hoặc lan rộng vào máu gây nhiễm trùng huyết nguy hiểm đến tính mạng.

5.4. Tắc mạch trĩ nội

Các cục máu đông (huyết khối) hình thành bên trong lòng mạch của búi trĩ nội do sự ứ trệ tuần hoàn quá mức. Biến chứng này gây ra cơn đau nhói buốt đột ngột, dữ dội. Khi thăm khám sẽ thấy búi trĩ có những nốt màu xanh tím, sờ vào rất căng và đau.

6. Giải pháp chẩn đoán và điều trị bệnh trĩ nội toàn diện

Y học hiện đại có rất nhiều phương pháp điều trị trĩ nội mang lại hiệu quả cao, bảo tồn tối đa cấu trúc giải phẫu của hậu môn.

6.1. Phương pháp chẩn đoán y khoa

Bác sĩ chuyên khoa sẽ áp dụng các kỹ thuật sau:

• Thăm khám trực tràng bằng tay (DRE): Bác sĩ đeo găng tay bôi trơn để sờ, đánh giá độ mềm mại và vị trí của búi trĩ bên trong trực tràng.

• Nội soi ống hậu môn - trực tràng (Anoscopy/Sigmoidoscopy): Sử dụng ống nội soi chuyên dụng để quan sát rõ ràng cấu trúc đường lược, kích thước búi trĩ nội và phân biệt chính xác với các bệnh lý nguy hiểm khác như polyp trực tràng hay ung thư đại trực tràng.

6.2. Điều trị nội khoa (Áp dụng cho trĩ nội độ 1 và độ 2)

• Sử dụng thuốc: Bác sĩ kê đơn các nhóm thuốc trợ tĩnh mạch (như Flavonoid tinh chế) để tăng cường sức bền thành mạch, giảm tính thấm và co nhỏ búi trĩ. Kết hợp thuốc đặt hậu môn hoặc kem bôi tại chỗ chứa chất kháng viêm, giảm đau, làm dịu niêm mạc.

• Điều chỉnh lối sống: Bổ sung thực phẩm giàu chất xơ, uống tối thiểu 2 lít nước/ngày, tuyệt đối không ngồi bồn cầu quá 5 phút hoặc vừa đi tiêu vừa lướt điện thoại.

6.3. Can thiệp bằng thủ thuật ít xâm lấn (Áp dụng cho trĩ nội độ 2 và độ 3 nhỏ)

• Thắt vòng cao su (Rubber band ligation): Sử dụng một chiếc vòng cao su nhỏ đặc biệt để thắt chặt vào gốc búi trĩ nội. Vòng cao su ngăn chặn dòng máu nuôi dưỡng, khiến búi trĩ tự teo lại và rụng đi sau từ 7 - 10 ngày.

• Tiêm xơ búi trĩ (Sclerotherapy): Tiêm hóa chất làm xơ hóa (như dung dịch phenol) trực tiếp vào lớp dưới niêm mạc của búi trĩ, tạo phản ứng xơ hóa làm giảm lưu lượng máu, giúp cố định búi trĩ vào vách trực tràng.

6.4. Can thiệp ngoại khoa - Phẫu thuật (Áp dụng cho trĩ nội độ 3, độ 4 hoặc biến chứng)

• Phẫu thuật Longo (Longo Procedure): Đây là phương pháp hiện đại hàng đầu. Bác sĩ sử dụng máy dập ghim (Stapler) để cắt một đoạn vòng niêm mạc phía trên đường lược (vùng không có cảm giác đau) và khâu treo phần trĩ sa trở lại vị trí giải phẫu. Phương pháp này ít gây đau đớn sau mổ, thời gian phục hồi nhanh.

• Phẫu thuật cắt trĩ kinh điển (Ferguson / Milligan-Morgan): Bác sĩ tiến hành phẫu thuật cắt bỏ tận gốc từng búi trĩ riêng lẻ. Phương pháp này triệt để nhưng gây đau nhiều hơn sau mổ và cần thời gian chăm sóc vết thương kỹ lưỡng.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Bệnh trĩ nội có tự khỏi được không?

Trĩ nội khó có thể tự khỏi hoàn toàn nếu không thay đổi lối sống hoặc điều trị đúng cách. Ở giai đoạn nhẹ (độ 1), triệu chứng có thể cải thiện khi người bệnh ăn nhiều chất xơ, uống đủ nước và hạn chế rặn khi đi đại tiện. Tuy nhiên, từ độ 2 trở lên, búi trĩ thường có xu hướng tiến triển nặng dần theo thời gian nếu không được can thiệp phù hợp.

7.2. Trĩ nội và trĩ ngoại loại nào nguy hiểm hơn?

Cả trĩ nội và trĩ ngoại đều có thể gây biến chứng nếu kéo dài.

• Trĩ nội: Dễ gây chảy máu kéo dài, thiếu máu và sa nghẹt búi trĩ ở giai đoạn nặng.

• Trĩ ngoại: Thường gây đau nhiều hơn do dễ xuất hiện huyết khối và viêm quanh hậu môn.

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào cấp độ bệnh và thời điểm điều trị.

7.3. Đi ngoài ra máu do trĩ nội có nhầm với ung thư không?

Có. Đại tiện ra máu là triệu chứng dễ nhầm lẫn giữa trĩ nội và các bệnh lý nguy hiểm như polyp hoặc ung thư đại trực tràng.

Máu do trĩ thường là máu đỏ tươi, xuất hiện sau khi đi ngoài và dính trên giấy vệ sinh hoặc bề mặt phân. Trong khi đó, ung thư đại trực tràng có thể gây máu sẫm màu, lẫn trong phân kèm thay đổi thói quen đại tiện kéo dài.

Người bệnh nên nội soi đại trực tràng để xác định chính xác nguyên nhân.

7.4. Phẫu thuật cắt trĩ nội có đau không?

Mức độ đau sau mổ phụ thuộc vào phương pháp điều trị.

• Phương pháp Longo: Ít đau hơn, thời gian hồi phục nhanh.

• Phẫu thuật cắt trĩ kinh điển: Có thể đau nhiều hơn và cần vài tuần để lành hoàn toàn.

Sau phẫu thuật, người bệnh cần chăm sóc hậu môn đúng cách để hạn chế biến chứng và giúp vết thương hồi phục tốt hơn.

Kết luận