Giãn Tĩnh Mạch Thừng Tinh: Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Cách Điều Trị Hiệu Quả

Giãn tĩnh mạch thừng tinh (varicocele) là tình trạng các tĩnh mạch nằm trong bìu bị giãn nở, xoắn lại và ứ máu – tương tự như “giãn tĩnh mạch chân” nhưng xuất hiện ở cơ quan sinh sản nam. Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây suy giảm chất lượng tinh trùng và vô sinh nam. Thống kê cho thấy có khoảng 15% nam giới mắc tình trạng này, và tỷ lệ có thể lên đến 40% ở những người gặp vấn đề hiếm muộn.

Mặc dù không đe dọa trực tiếp đến tính mạng, giãn tĩnh mạch thừng tinh lại ảnh hưởng rõ rệt đến khả năng sinh sản, mức độ đau bìu, chất lượng cuộc sống và tâm lý của nam giới. Điều đáng lo ngại là bệnh thường diễn tiến âm thầm, nhiều người chỉ phát hiện khi đã xuất hiện biến chứng.

Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ giãn tĩnh mạch thừng tinh là gì, vì sao mắc, có nguy hiểm không, khi nào nên phẫu thuật và lựa chọn điều trị nào hiệu quả nhất.

Tìm hiểu về giãn tĩnh mạch thừng tinh là gì?

1. Giãn tĩnh mạch thừng tinh là gì?

Giãn tĩnh mạch thừng tinh (Varicocele) là tình trạng giãn bất thường của đám rối tĩnh mạch Pampiniform nằm trong thừng tinh – cấu trúc chứa mạch máu và ống dẫn tinh từ tinh hoàn đi lên ổ bụng.

Hiểu đơn giản:

• Tĩnh mạch có nhiệm vụ đưa máu từ tinh hoàn trở về tim.

• Khi van tĩnh mạch bị suy yếu hoặc dòng máu chảy ngược, các tĩnh mạch này bị giãn to, ngoằn ngoèo, tạo thành búi giãn giống như “túi giun”.

Giãn tĩnh mạch thừng tinh thường gặp ở bên trái (chiếm hơn 80% trường hợp). Lý do là cấu trúc giải phẫu bên trái khiến áp lực trong hệ thống tĩnh mạch cao hơn bên phải.

2. Nguyên nhân gây giãn tĩnh mạch thừng tinh

Giãn tĩnh mạch thừng tinh thường được xem là bệnh lý đa yếu tố, trong đó phổ biến nhất gồm:

2.1. Bẩm sinh do van tĩnh mạch yếu

Nhiều trẻ nam sinh ra đã có bất thường ở hệ thống van tĩnh mạch, khiến dòng máu chảy ngược và ứ trệ khi trưởng thành.

2.2. Cấu trúc giải phẫu bất lợi

Tĩnh mạch tinh hoàn trái đổ vào tĩnh mạch thận trái theo góc vuông, làm tăng áp lực, nên nguy cơ giãn cao hơn.

2.3. Tăng áp lực ổ bụng

Những thói quen hoặc tình trạng gây tăng áp lực trong ổ bụng kéo dài cũng làm bệnh nặng hơn:

• Tập gym nặng, nâng tạ

• Táo bón mạn tính

• Ho kéo dài

• Lao động nặng

• Đứng lâu

2.4. Bệnh lý khác gây chèn ép tĩnh mạch

Ít gặp nhưng vẫn có thể xảy ra:

• U sau phúc mạc

• U thận trái

• Hẹp tĩnh mạch thận

Những nguyên nhân này làm máu khó lưu thông, dẫn đến giãn tĩnh mạch.

3. Giãn tĩnh mạch thừng tinh có nguy hiểm không?

Giãn tĩnh mạch thừng tinh không gây nguy hiểm đến tính mạng, nhưng có thể dẫn đến những hậu quả đáng lo ngại nếu không điều trị sớm:

3.1. Giảm chất lượng tinh trùng

Do sự ứ trệ máu gây:

• Tăng nhiệt độ bìu

• Giảm chức năng sinh tinh của tinh hoàn

• Tăng stress oxy hóa, làm tổn thương tinh trùng

Hậu quả là giảm số lượng, chất lượng và khả năng di động của tinh trùng.

3.2. Gây vô sinh nam

Khoảng 30–40% nam giới vô sinh được phát hiện có giãn tĩnh mạch thừng tinh.

3.3. Teo tinh hoàn

Đám rối tĩnh mạch giãn làm giảm cung cấp oxy, dưỡng chất cho tinh hoàn → tinh hoàn nhỏ dần.

3.4. Đau bìu ảnh hưởng sinh hoạt

Một số bệnh nhân đau kéo dài:

• Nhói đau

• Căng tức

• Tăng khi đứng lâu, vận động mạnh

3.5. Rối loạn nội tiết testosterone

Tinh hoàn bị ảnh hưởng làm giảm sản xuất testosterone → giảm ham muốn, mệt mỏi.

4. Triệu chứng giãn tĩnh mạch thừng tinh

Nhiều người mắc bệnh nhưng không có triệu chứng rõ ràng, chỉ phát hiện khi khám hiếm muộn. Tuy nhiên, vẫn có một số dấu hiệu điển hình:

• Đau âm ỉ hoặc căng tức bìu, đặc biệt tăng khi đứng lâu, vận động nhiều hoặc cuối ngày.

• Sờ hoặc nhìn thấy các tĩnh mạch giãn nổi ngoằn ngoèo như “búi giun”, rõ hơn khi đứng hoặc rặn nhẹ.

• Bìu bên bị giãn to hoặc xệ xuống do máu ứ đọng trong tĩnh mạch.

• Cảm giác nóng rát, nặng nề hoặc khó chịu vùng bìu kéo dài.

• Tinh hoàn bên giãn nhỏ lại (teo tinh hoàn), mềm hơn và kém săn chắc.

• Giảm số lượng, khả năng di động và chất lượng tinh trùng, dễ dẫn đến khó có con.

Một số trường hợp hoàn toàn không có triệu chứng và chỉ phát hiện khi khám sức khỏe sinh sản.

5. Các mức độ giãn tĩnh mạch thừng tinh

Bệnh được chia thành 3 độ:

• Độ 1: Giãn nhẹ, chỉ phát hiện khi làm nghiệm pháp Valsalva hoặc siêu âm Doppler.

• Độ 2: Sờ thấy rõ búi tĩnh mạch khi đứng nhưng chưa quan sát được bằng mắt.

• Độ 3: Nhìn thấy rõ các tĩnh mạch giãn — giống “túi giun”. Hướng điều trị sẽ phụ thuộc vào mức độ giãn và triệu chứng.

6. Giãn tĩnh mạch thừng tinh được chẩn đoán như thế nào?

6.1. Khám lâm sàng

• Bác sĩ quan sát và sờ vùng bìu khi bạn đứng và nằm.

• Thường yêu cầu rặn nhẹ (nghiệm pháp Valsalva) để tĩnh mạch nổi rõ hơn.

• Giúp đánh giá mức độ giãn (độ 1 – 3).

6.2. Siêu âm Doppler bìu

• Phương pháp chính xác nhất để khẳng định chẩn đoán.

• Cho thấy đường kính tĩnh mạch, mức độ giãn, tốc độ dòng chảy ngược và đánh giá có ứ máu hay không.

6.3. Đánh giá tinh hoàn

• Bác sĩ đo kích thước tinh hoàn để xem có bị teo hay không.

• Quan trọng ở những người nghi ngờ ảnh hưởng khả năng sinh sản.

6.4. Tinh dịch đồ

• Đánh giá số lượng, độ di động và hình dạng tinh trùng.

• Giúp xác định giãn tĩnh mạch thừng tinh có gây giảm chất lượng tinh trùng hay không.

6.5. Xét nghiệm và hình ảnh khác (hiếm khi cần)

• Chỉ dùng khi nghi ngờ nguyên nhân thứ phát như khối u hoặc chèn ép ổ bụng.

Bác sĩ có thể cho bạn xét nghiệm tinh dịch đồ nếu nghi ngờ giãn tĩnh mạch thừng tinh ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản

7. Giãn tĩnh mạch thừng tinh có cần điều trị không?

Không phải mọi trường hợp đều cần phẫu thuật. Nguyên tắc điều trị là phụ thuộc vào triệu chứng và mục tiêu sinh sản.

7.1. Điều trị khi có:

• Đau bìu kéo dài, ảnh hưởng sinh hoạt

• Teo tinh hoàn

• Rối loạn tinh dịch đồ

• Hiếm muộn nam

• Giãn độ 2–3

7.2. Không cần điều trị khi:

• Giãn nhẹ không đau

• Không giảm chất lượng tinh trùng

• Không ảnh hưởng sinh hoạt

8. Các phương pháp điều trị giãn tĩnh mạch thừng tinh

Dưới đây là các phương pháp được sử dụng phổ biến hiện nay.

8.1. Điều trị nội khoa (không phẫu thuật)

Phù hợp với giãn nhẹ, không đau hoặc không ảnh hưởng sinh sản.

Bao gồm:

• Thuốc giảm đau (Paracetamol, NSAIDs)

• Thuốc tăng cường tuần hoàn

• Chống oxy hóa (Vitamin C, E, Q10, L-carnitine…)

• Mang quần lót nâng đỡ bìu

• Tránh vận động nặng

Nội khoa không làm hết giãn, nhưng giảm đau và cải thiện tình trạng oxy hóa của tinh trùng.

8.2. Phẫu thuật thắt tĩnh mạch thừng tinh

Đây là phương pháp duy nhất có thể điều trị dứt điểm tình trạng giãn. Các kỹ thuật bao gồm:

Mổ vi phẫu qua ngả bẹn (Microsurgery - tiêu chuẩn vàng)

• Tỷ lệ tái phát thấp nhất (<5%)

• Nguy cơ biến chứng thấp

• Cải thiện tinh dịch đồ rõ rệt

Mổ nội soi ổ bụng

• Ít xâm lấn

• Phục hồi nhanh

• Nguy cơ tái phát cao hơn vi phẫu

Thuyên tắc tĩnh mạch (Embolization)

• Không cần rạch da

• Làm tắc tĩnh mạch giãn bằng coil

• Có thể thất bại do giải phẫu bất thường

Phẫu thuật thắt tĩnh mạch thừng tinh là phương pháp duy nhất có thể điều trị dứt điểm giãn tĩnh mạch thừng tinh.

9. Hiệu quả sau phẫu thuật giãn tĩnh mạch thừng tinh

• 60–80% bệnh nhân cải thiện chất lượng tinh trùng

• 30–50% tăng khả năng có thai tự nhiên

• 80–90% hết đau bìu

• Tinh hoàn ngừng teo hoặc phục hồi nhẹ

Cải thiện mạnh nhất thường thấy sau 3–6 tháng.

10. Chăm sóc sau mổ giãn tĩnh mạch thừng tinh

Trong 48 giờ đầu

• Chườm lạnh vùng mổ

• Nghỉ ngơi nhiều

• Hạn chế đứng lâu

• Mang quần lót nâng đỡ bìu

Trong 2 tuần

• Tránh tập gym, chạy bộ

• Tránh nâng vật nặng

• Tránh quan hệ tình dục 7–10 ngày

Trong 1–3 tháng

• Tái khám siêu âm

• Làm tinh dịch đồ theo dõi

11. Giãn tĩnh mạch thừng tinh và vô sinh nam

Đây là vấn đề khiến nhiều nam giới lo lắng nhất.

Vậy bệnh giãn tĩnh mạch thừng tinh có gây vô sinh không?

→ Có. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây vô sinh nam có thể điều trị được.

Cơ chế:

• Tăng nhiệt độ bìu → tinh trùng yếu

• Stress oxy hóa → tinh trùng dị dạng

• Giảm tưới máu → giảm testosterone

Tin vui là: Điều trị đúng cách giúp cải thiện rõ rệt khả năng sinh sản, đặc biệt khi bệnh nhân:

• Dưới 35 tuổi

• Giãn độ 2–3

• Có bất thường tinh dịch đồ

• Chưa bị teo tinh hoàn nặng

Giãn tĩnh mạch thừng tinh có thể gây vô sinh cho nam giới

12. Lối sống giúp giảm triệu chứng và ngăn bệnh tiến triển

• Tránh đứng lâu hoặc nâng vật nặng

• Không mặc quần quá chật

• Hạn chế tắm nước nóng

• Duy trì cân nặng hợp lý

• Bổ sung chất chống oxy hóa

• Tập thể dục nhẹ nhàng (bơi, đi bộ)

• Điều trị táo bón nếu có

13. Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Bạn nên đi khám nam khoa khi có:

• Đau bìu kéo dài

• Sờ thấy “túi giun” ở bìu

• Bìu trái chảy xệ hoặc tinh hoàn nhỏ

• 6–12 tháng chưa có con

• Tinh dịch yếu

• Bất thường khi siêu âm tinh hoàn

14. Câu hỏi thường gặp

14.1. Giãn tĩnh mạch thừng tinh có quan hệ được không?

Có. Nam giới vẫn có thể quan hệ tình dục bình thường nếu không cảm thấy đau nhiều. Tuy nhiên, nếu cơn đau tăng lên sau quan hệ, bạn nên giảm tần suất và đi khám để được tư vấn phương pháp điều trị phù hợp. Sau phẫu thuật, thường cần kiêng từ 7–14 ngày tùy từng kỹ thuật mổ.

14.2. Giãn tĩnh mạch thừng tinh có tự hết không?

Không. Đây là tình trạng liên quan đến van tĩnh mạch suy yếu, không thể tự hồi phục. Một số biện pháp hỗ trợ có thể giảm triệu chứng, nhưng chỉ phẫu thuật mới giúp loại bỏ hoàn toàn dòng máu trào ngược.

14.3. Giãn tĩnh mạch thừng tinh có nên chườm nóng hay chườm lạnh?

Nếu đau nhiều, chỉ nên chườm lạnh để giảm sưng, viêm. Tuyệt đối tránh chườm nóng vì nhiệt độ cao sẽ khiến tình trạng giãn nặng hơn và ảnh hưởng tiêu cực đến tinh trùng.

14.4. Giãn tĩnh mạch thừng tinh có nên mổ khi chưa lập gia đình?

Nên mổ nếu đã có bất thường tinh dịch đồ, tinh hoàn teo, đau kéo dài hoặc giãn độ 2–3. Việc can thiệp sớm giúp bảo tồn chức năng sinh sản và tránh tổn thương tinh hoàn lâu dài, dù bạn chưa lập gia đình.

14.5. Mổ giãn tĩnh mạch thừng tinh bao lâu thì hồi phục hoàn toàn?

Thông thường, bệnh nhân hồi phục sinh hoạt bình thường sau 3–7 ngày và có thể tập thể thao nhẹ sau 2 tuần. Tuy nhiên, sự cải thiện chất lượng tinh trùng thường cần 3–6 tháng, vì chu kỳ sinh tinh kéo dài khoảng 72–90 ngày.

Kết luận

Giãn tĩnh mạch thừng tinh là bệnh lý phổ biến ở nam giới và là nguyên nhân có thể điều trị của vô sinh nam. Phát hiện và can thiệp sớm không chỉ giảm đau, ngăn teo tinh hoàn mà còn cải thiện khả năng sinh sản một cách rõ rệt.

Nếu bạn nghi ngờ mình mắc bệnh hoặc đang gặp khó khăn trong sinh sản, hãy chủ động thăm khám bác sĩ chuyên khoa Nam học để được đánh giá và điều trị kịp thời.