Hạ Cam Mềm Là Gì? Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Cách Điều Trị

Hạ cam mềm (Chancroid) là một trong những bệnh nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục (STIs) cổ điển nhưng vô cùng nguy hiểm. Đặc trưng của căn bệnh này là những vết loét đau đớn dữ dội ở vùng bộ phận sinh dục, kèm theo tình trạng sưng bàng hay sưng hạch bạch huyết vùng bẹn (hạch bubo). Nếu không được chẩn đoán đúng và điều trị kịp thời bằng phác đồ kháng sinh đặc hiệu, bệnh không chỉ gây tàn phá mô tại chỗ mà còn làm tăng nguy cơ lây nhiễm HIV gấp nhiều lần.

Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin về nguyên nhân, các giai đoạn triệu chứng, cách chẩn đoán phân biệt và phác đồ điều trị hạ cam mềm.

Tìm hiểu về bệnh hạ cam mềm

1. Bệnh Hạ Cam Mềm Là Gì?

Hạ cam mềm (Chancroid) là bệnh lý nhiễm trùng cấp tính ở đường sinh dục - tiết niệu do vi khuẩn gây ra. Tên gọi "hạ cam mềm" (vết loét mềm) được sử dụng trong y học để phân biệt rõ ràng với bệnh "hạ cam cứng" (vết loét không đau, nền cứng) của bệnh giang mai giai đoạn đầu.

Khi xâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn tấn công trực tiếp vào lớp biểu bì và mô dưới da của vùng sinh dục, giải phóng các độc tố tế bào (cytolethal distending toxin) gây hoại tử tế bào, hình thành nên các vết loét sâu, mưng mủ và có cảm giác đau đớn rõ rệt.

2. Nguyên Nhân Và Con Đường Lây Truyền Bệnh Hạ Cam Mềm

Tác nhân duy nhất gây ra bệnh hạ cam mềm là vi khuẩn Hemophilus ducreyi (Haemophilus ducreyi). Đây là một trực khuẩn Gram âm, có kích thước nhỏ, hiếu khí hoặc kỵ khí tùy tiện. Dưới kính hiển vi, chúng thường xếp thành từng đám hoặc chuỗi song song trông giống như đàn cá đang bơi (school of fish).

Các con đường lây truyền chính:

• Quan hệ tình dục không an toàn (Chủ yếu): Vi khuẩn truyền từ người này sang người khác qua dịch tiết sinh dục khi quan hệ ngả âm đạo, hậu môn hoặc đường miệng (oral sex) mà không sử dụng bao cao su.

• Tiếp xúc qua vết thương hở: Vi khuẩn H. ducreyi rất dễ xâm nhập thông qua các vết xước nhỏ, vết rách vi thể trên bề mặt da hoặc niêm mạc trong quá trình cọ xát tình dục.

• Tự lây nhiễm (Autoinoculation): Người bệnh có thể vô tình dùng tay sờ vào vết loét hạ cam ở bộ phận sinh dục, sau đó chạm vào các vùng da khác trên cơ thể (như đùi, bẹn, hậu môn) và làm xuất hiện các vết loét mới tại đó.

Bệnh có xu hướng lưu hành mạnh ở các quốc gia đang phát triển, những vùng có điều kiện vệ sinh kém, tệ nạn mại dâm chưa được kiểm soát và tỷ lệ người dân có kiến thức về an toàn tình dục còn thấp.

Tác nhân chính là vi khuẩn Haemophilus ducreyi, một loại vi khuẩn Gram âm.

3. Triệu Chứng Lâm Sàng Của Bệnh Hạ Cam Mềm

Thời gian ủ bệnh của hạ cam mềm khá ngắn, thông thường chỉ kéo dài từ 3 đến 10 ngày sau khi phơi nhiễm với vi khuẩn. Khác với nam giới thường phát hiện bệnh rất sớm do tổn thương dễ nhìn thấy, triệu chứng ở nữ giới đôi khi mơ hồ và dễ bị bỏ qua.

3.1. Biểu hiện tại chỗ (Các vết loét sinh dục)

• Khởi phát: Ban đầu xuất hiện một nốt sẩn nhỏ, xung quanh có quầng đỏ. Nốt sẩn nhanh chóng tiến triển thành mụn mủ trong vòng 24 - 48 giờ.

• Hình thành vết loét: Mụn mủ vỡ ra tạo thành một hoặc nhiều vết loét nông hoặc sâu.

• Đặc điểm vết loét hạ cam mềm:

  • Vết loét có bờ nham nhở, không đều, xung quanh có quầng viêm đỏ.

  • Đáy vết loét phủ một lớp dịch mủ màu vàng hoặc xám bẩn.

  • Cực kỳ đau đớn: Đây là dấu hiệu tương phản rõ rệt với bệnh giang mai (vết loét giang mai hoàn toàn không đau).

  • Nền vết loét mềm, khi nắn vào thấy đau nhói và dễ bị chảy máu dù chỉ chạm nhẹ.

• Vị trí xuất hiện: Ở nam giới, vết loét thường nằm ở bao quy đầu, rãnh quy đầu, thân dương vật hoặc bìu. Ở nữ giới, tổn thương khu trú ở môi lớn, môi bé, âm vật, âm đạo hoặc cổ tử cung.

3.2. Biểu hiện toàn thân và hội chứng hạch bẹn (Hạch Bubo)

• Khoảng 50% bệnh nhân hạ cam mềm không được điều trị sẽ xuất hiện tình trạng viêm hạch bẹn (thường ở một bên bẹn) trong vòng 1 - 2 tuần sau khi có vết loét.

• Hạch bẹn sưng to, đỏ, nóng và rất đau. Theo thời gian, các hạch này dính lại với nhau tạo thành một khối mủ lớn (gọi là hạch bubo).

• Nếu không được rạch dẫn lưu hoặc điều trị kháng sinh, khối hạch này sẽ tự vỡ, chảy ra mủ đặc lẫn máu, tạo thành một vết loét sâu hoại tử ở vùng bẹn và để lại sẹo xấu độc.

• Người bệnh có thể kèm theo sốt nhẹ, mệt mỏi toàn thân và ớn lạnh.

Hình ảnh vết loét hạ cam mềm

4. Phương Pháp Chẩn Đoán Bệnh Hạ Cam Mềm

Chẩn đoán hạ cam mềm trên lâm sàng thường gặp nhiều thách thức vì tổn thương loét sinh dục rất dễ nhầm lẫn với bệnh Herpes sinh dục (Mụn rộp sinh dục) hoặc bệnh Giang mai. Do đó, các bác sĩ chuyên khoa da liễu sẽ áp dụng các biện pháp cận lâm sàng sau:

• Nhuộm Gram dịch vết loét: Lấy mủ ở đáy vết loét hoặc dịch chọc hút từ hạch bẹn để nhuộm Gram và soi dưới kính hiển vi. Kết quả thấy các trực khuẩn Gram âm xếp thành chuỗi đặc trưng. Tuy nhiên, độ nhạy của phương pháp này chỉ đạt khoảng 50%.

• Nuôi cấy phân lập vi khuẩn: Nuôi cấy dịch tiết trên môi trường thạch máu giàu dinh dưỡng có bổ sung Vancomycin (để ức chế các vi khuẩn khác). Đây là phương pháp khó thực hiện vì vi khuẩn H. ducreyi rất khó tính và đòi hỏi điều kiện phòng thí nghiệm khắt khe.

• Xét nghiệm PCR (Polymerase Chain Reaction): Đây là kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại, có độ nhạy và độ đặc hiệu cao nhất hiện nay để phát hiện DNA của vi khuẩn H. ducreyi. PCR giúp chẩn đoán xác định nhanh chóng chỉ trong vài giờ.

• Chẩn đoán loại trừ: Bắt buộc phải làm xét nghiệm máu để loại trừ bệnh Giang mai (RPR/VDRL) và xét nghiệm tìm virus Herpes simplex (HSV) vì tình trạng đồng nhiễm nhiều bệnh STIs cùng lúc là rất phổ biến.

5. Phác Đồ Điều Trị Hạ Cam Mềm

Hạ cam mềm phản ứng rất tốt nếu được điều trị bằng các loại kháng sinh diệt khuẩn nhóm Macrolide hoặc Cephalosporin thế hệ mới. Mục tiêu điều trị là tiêu diệt vi khuẩn, làm lành vết loét, ngăn chặn biến chứng vỡ hạch và cắt đứt đường lây truyền.

5.1. Kháng sinh đặc hiệu (Theo khuyến cáo của WHO và CDC)

Bác sĩ sẽ chỉ định một trong các phác đồ kháng sinh đường uống hoặc đường tiêm dưới đây:

• Azithromycin: Liều duy nhất 1g uống (Phác đồ thuận tiện nhất, tỷ lệ khỏi bệnh cao).

• Ceftriaxone: Liều duy nhất 250mg tiêm bắp sâu.

• Ciprofloxacin: 500mg uống 2 lần/ngày, dùng liên tục trong 3 ngày (Lưu ý không dùng cho phụ nữ mang thai và cho con bú).

• Erythromycin: 500mg uống 3 - 4 lần/ngày, dùng liên tục trong 7 ngày.

5.2. Xử lý biến chứng hạch bẹn (Hạch Bubo)

Khi hạch bẹn đã hóa mủ và căng to, tuyệt đối không được để hạch tự vỡ. Bác sĩ sẽ tiến hành chọc hút mủ bằng kim lớn qua vùng da lành bên cạnh hạch hoặc rạch một đường nhỏ để dẫn lưu mủ một cách chủ động, kết hợp với bơm rửa kháng sinh tại chỗ để tránh tạo sẹo co kéo ở bẹn.

5.3. Theo dõi và đánh giá sau điều trị

• Các vết loét thường bắt đầu có dấu hiệu cải thiện lâm sàng (giảm đau, giảm mủ) trong vòng 3 đến 7 ngày sau khi bắt đầu dùng kháng sinh. Với các vết loét lớn, thời gian để da lành hoàn toàn có thể mất đến 2 tuần.

• Bệnh nhân cần được tái khám sau 1 tuần. Nếu vết loét không có dấu hiệu thuyên giảm, cần phải xem xét lại chẩn đoán (có thể là kháng thuốc, chẩn đoán nhầm hoặc bệnh nhân đang bị suy giảm miễn dịch nặng như nhiễm HIV).

6. Biện Pháp Phòng Ngừa Hạ Cam Mềm Và Tái Nhiễm

Hạ cam mềm là bệnh lý hoàn toàn có thể phòng tránh được bằng việc thực hiện lối sống và sinh hoạt tình dục lành mạnh:

• Sử dụng bao cao su đúng cách: Luôn sử dụng bao cao su trong tất cả các lần quan hệ tình dục (bao gồm cả quan hệ qua đường âm đạo, hậu môn hay đường miệng). Đây là hàng rào bảo vệ vững chắc nhất giúp ngăn dịch tiết chứa vi khuẩn tiếp xúc với niêm mạc lành.

• Điều trị đồng thời cho bạn tình: Tất cả những người có quan hệ tình dục với người bệnh trong vòng 10 ngày trước khi người bệnh xuất hiện triệu chứng đều bắt buộc phải đi khám và điều trị dự phòng bằng kháng sinh (ngay cả khi họ chưa có bất kỳ biểu hiện loét hay đau đớn nào).

• Kiêng quan hệ tình dục khi đang điều trị: Người bệnh tuyệt đối không được quan hệ tình dục cho đến khi các vết loét và tình trạng sưng hạch bẹn đã lành lặn hoàn toàn để tránh lây nhiễm cho người khác hoặc làm tổn thương mô nặng thêm.

• Vệ sinh bộ phận sinh dục sạch sẽ: Rửa sạch vùng kín trước và sau khi quan hệ. Không sử dụng chung đồ lót, khăn tắm với người khác.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Hạ cam mềm và hạ cam cứng khác nhau thế nào?

Hạ cam mềm do vi khuẩn H. ducreyi gây ra thường có vết loét mềm, bờ nham nhở, nhiều mủ và gây đau. Ngược lại, hạ cam cứng của Giang mai có vết loét nền cứng, bờ đều, sạch và hầu như không đau.

7.2. Hạ cam mềm có tự khỏi không?

Không. Đây là bệnh do vi khuẩn nên cần điều trị bằng kháng sinh. Nếu để lâu, vết loét có thể lan rộng, gây hoại tử và biến chứng hạch bẹn nguy hiểm.

7.3. Vì sao hạ cam mềm làm tăng nguy cơ nhiễm HIV?

Các vết loét hở của hạ cam mềm tạo điều kiện để virus HIV/AIDS dễ xâm nhập vào cơ thể khi quan hệ tình dục không an toàn. Đồng thời, vùng viêm loét tập trung nhiều tế bào miễn dịch CD4 — mục tiêu tấn công của HIV.

Kết Luận

Hạ cam mềm là một bệnh lý nhiễm trùng đường sinh dục tiến triển nhanh, gây đau đớn nghiêm trọng và có nguy cơ để lại nhiều biến chứng xơ sẹo, hoại tử mô nếu chậm trễ điều trị. Tuy nhiên, bệnh hoàn toàn có thể được giải quyết triệt để chỉ bằng một liều kháng sinh đặc hiệu thích hợp theo đúng phác đồ.

Khi nhận thấy các dấu hiệu nghi ngờ như mụn mủ, vết loét đau đớn ở vùng kín hoặc sưng đau vùng bẹn, người bệnh cần gạt bỏ tâm lý e ngại, đến ngay các bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa da liễu uy tín để được xét nghiệm chẩn đoán chính xác, bảo vệ sức khỏe cho chính bản thân và bạn tình.