Bong Võng Mạc Là Gì? Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Cách Điều Trị

Bong võng mạc là một trong những cấp cứu nhãn khoa nghiêm trọng nhất. Tình trạng này nếu không được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời sẽ dẫn đến tổn thương tế bào cảm quang vĩnh viễn, gây mất thị lực một phần hoặc mù lòa hoàn toàn.

Bài viết này cung cấp thông tin về bệnh bong võng mạc, các dấu hiệu cảnh báo sớm và các phương pháp điều trị hiện đại nhất hiện nay.

Tìm hiểu về hiện tượng bong võng mạc

1. Bong Võng Mạc Là Gì?

Võng mạc là một lớp màng thần kinh mỏng nằm ở phía sau đáy mắt, có nhiệm vụ tiếp nhận ánh sáng và chuyển thành tín hiệu thần kinh truyền lên não.

Bong võng mạc (Retinal Detachment) xảy ra khi lớp mô võng mạc bị tách rời ra khỏi lớp biểu mô sắc giác nuôi dưỡng nó bên dưới. Khi bị tách rời, võng mạc bị thiếu máu, thiếu oxy nuôi dưỡng và sẽ nhanh chóng bị hoại tử nếu không được áp lại vị trí cũ.

Bệnh lý này được chia làm 3 loại chính trên lâm sàng:

• Bong võng mạc có vết rách (Rhegmatogenous): Phổ biến nhất. Dịch kính chui qua vết rách võng mạc, tích tụ lại và đẩy võng mạc bong ra.

• Bong võng mạc do co kéo (Tractional): Thường do các dải xơ sẹo co kéo, giật võng mạc ra khỏi vị trí cũ (gặp nhiều ở bệnh nhân tiểu đường).

• Bong võng mạc do dịch tiết (Exudative): Dịch tích tụ dưới võng mạc nhưng không có vết rách, thường do viêm nhiễm hoặc khối u.

2. Triệu Chứng Bong Võng Mạc Cần Lưu Ý

Bong võng mạc không gây đau nhức. Do đó, người bệnh cần đặc biệt chú ý đến các rối loạn thị giác xuất hiện đột ngột dưới đây:

• Hiện tượng chớp sáng (Photopsia): Nhìn thấy các tia sáng, vệt sáng lóe lên như ánh đèn flash ở góc mắt, xuất hiện rõ nhất trong bóng tối. Đây là dấu hiệu dịch kính đang co kéo võng mạc.

• Mưa ruồi bay tăng đột biến (Floaters): Xuất hiện đột ngột nhiều đốm đen, mạng nhện hoặc vệt đen di động trước mắt.

• Màn đen che khuất tầm nhìn: Một bóng đen hoặc bức màn mờ từ từ che một phần thị trường (từ phía trên, phía dưới hoặc hai bên). Bóng đen này sẽ lan rộng ra khi diện tích bong tăng lên.

• Nhìn mờ đột ngột: Khi vùng bong lan đến hoàng điểm (trung tâm võng mạc), thị lực trung tâm sẽ suy giảm nghiêm trọng.

• Hình dạng vật thể bị méo mó: Nhìn đường thẳng thành đường cong hoặc lượn sóng.

Hiện tượng chớp sáng gặp phải ở bệnh nhân bị bong võng mạc

3. Nguyên Nhân Gây Bong Võng Mạc

Có nhiều yếu tố cơ học và bệnh lý dẫn đến tình trạng này:

3.1. Lão hóa và thoái hóa dịch kính

• Theo tuổi tác, dịch kính (chất gel trong nhãn cầu) bị thoái hóa và hóa lỏng. Quá trình bong dịch kính sau (PVD) diễn ra, nếu dịch kính dính quá chặt vào võng mạc, nó có thể co kéo và tạo ra vết rách võng mạc.

3.2. Cận thị nặng (Cận thị thoái hóa)

• Người cận thị nặng (thường trên 6 Diop) có trục nhãn cầu dài hơn bình thường, làm võng mạc bị kéo căng, mỏng đi và dễ xuất hiện các vùng thoái hóa dạng bám vôi, thoái hóa rách võng mạc.

3.3. Chấn thương mắt

• Lực tác động cơ học mạnh trực tiếp vào mắt (do tai nạn, thể thao) có thể làm rách võng mạc ngay lập tức hoặc tiến triển bong sau vài tuần, vài tháng.

3.4. Biến chứng bệnh tiểu đường

• Bệnh võng mạc tiểu đường tăng sinh làm hình thành các mạch máu mới xơ cứng, dễ vỡ. Sự phát triển của các xơ sẹo này sẽ co kéo và làm bong võng mạc.

3.5. Tiền sử y khoa

• Người từng phẫu thuật đục thủy tinh thể, có tiền sử bị bong võng mạc ở mắt còn lại hoặc gia đình có người mắc bệnh.

4. Bong Võng Mạc Có Nguy Hiểm Không?

Bong võng mạc là một tình trạng cực kỳ nguy hiểm.

• Tổn thương không đảo ngược: Các tế bào thần kinh thị giác ở võng mạc khi bị bong ra sẽ chết dần sau vài giờ đến vài ngày.

• Thời gian vàng bị bỏ lỡ: Nếu hoàng điểm bị bong hoàn toàn, dù phẫu thuật thành công áp lại võng mạc, thị lực của bệnh nhân cũng khó hồi phục lại như cũ.

• Nguy cơ mù lòa: Không điều trị chắc chắn dẫn đến mù lòa vĩnh viễn ở mắt tổn thương.

Hình ảnh soi đày mắt phát hiện bong võng mạc

5. Phương Pháp Điều Trị Bong Võng Mạc Hiện Nay

Bong võng mạc chỉ có thể điều trị bằng ngoại khoa (phẫu thuật). Thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc uống không có tác dụng làm võng mạc áp lại.

5.1. Giai đoạn sớm: Chỉ có vết rách chưa bong

• Laser quang đông (Laser Photocoagulation): Bác sĩ dùng tia laser tạo ra các vết bỏng nhỏ xung quanh vết rách võng mạc. Khi vết bỏng lành thành sẹo, nó sẽ "hàn chặt" võng mạc vào mô nền, ngăn dịch chui vào gây bong.

• Áp lạnh (Cryopexy): Dùng đầu dò siêu lạnh đóng băng vùng xung quanh vết rách để tạo sẹo dính.

5.2. Giai đoạn muộn: Đã xảy ra bong võng mạc

Tùy hình thái bệnh, bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp phẫu thuật chuyên sâu:

1. Ấn độn củng mạc (Scleral Buckling): Bác sĩ khâu một miếng đệm silicone vào thành ngoài của mắt (củng mạc). Miếng độn này ấn lõm thành mắt vào trong, giúp võng mạc tiếp xúc lại với lớp biểu mô và đóng vết rách.

2. Bơm khí ép võng mạc (Pneumatic Retinopexy): Bơm một bong bóng khí nhỏ vào trong buồng dịch kính. Bong bóng này sẽ ép vết rách và vùng võng mạc bong áp sát vào thành mắt. Người bệnh cần giữ nguyên một tư thế đầu theo hướng dẫn của bác sĩ trong vài ngày để bóng khí phát huy tác dụng.

3. Cắt dịch kính (Vitrectomy): Phương pháp phổ biến nhất hiện nay. Bác sĩ loại bỏ hoàn toàn tổ chức dịch kính co kéo, hút sạch dịch dưới võng mạc, laser xung quanh vết rách, sau đó bơm dầu silicone hoặc khí nở vào trong mắt để ép giữ võng mạc ổn định.

6. Quy Trình Chăm Sóc Sau Phẫu Thuật Bong Võng Mạc

Quá trình hồi phục sau mổ phụ thuộc rất lớn vào việc tuân thủ chế độ chăm sóc:

• Tư thế nằm đặc biệt: Nếu được bơm khí hoặc dầu silicone, bệnh nhân bắt buộc phải nằm sấp hoặc cúi đầu 20/24 giờ mỗi ngày, liên tục từ 1 - 2 tuần theo chỉ định.

• Tránh tăng áp lực mắt: Không cúi gập người, không bê vác vật nặng, không rặn mạnh khi đại tiện, tránh ho hoặc hắt hơi mạnh.

• Vệ sinh mắt tuyệt đối: Nhỏ thuốc kháng sinh, kháng viêm đúng giờ. Che mắt bằng tấm bảo hộ khi ngủ để tránh va quẹt tay vào mắt.

• Kiêng di chuyển đường hàng không: Tuyệt đối không đi máy bay hoặc thay đổi độ cao lớn nếu trong mắt đang có bóng khí (áp suất thay đổi làm bóng khí nở to gây tăng nhãn áp cấp tính).

Tư thế nằm sau khi phẫu thuật bong võng mạc

7. Câu Hỏi Thường Gặp

7.1. Chi phí phẫu thuật bong võng mạc khoảng bao nhiêu?

Chi phí dao động phụ thuộc vào phương pháp phẫu thuật (ấn độn hay cắt dịch kính) và việc có bảo hiểm y tế hay không. Thông thường, chi phí một ca phẫu thuật cắt dịch kính kết hợp laser và bơm dầu tại các bệnh viện chuyên khoa công lập từ 15 - 25 triệu đồng.

7.2. Sau mổ bong võng mạc thị lực có phục hồi 100% không?

Khả năng phục hồi phụ thuộc vào việc vùng hoàng điểm đã bị bong chưa và thời gian bong bao lâu. Nếu phẫu thuật sớm khi chưa bong hoàng điểm, thị lực phục hồi rất tốt. Nếu đã bong hoàng điểm kéo dài, thị lực sau mổ thường chỉ cải thiện một phần.

7.3. Mổ bong võng mạc bao lâu thì được xem tivi, điện thoại?

Trong 1 - 2 tuần đầu, mắt cần nghỉ ngơi tối đa để võng mạc định hình ổn định. Bạn nên hạn chế điều tiết mắt. Sau 2 tuần, nếu tiến triển tốt, có thể xem tivi hoặc điện thoại ở mức độ vừa phải (không quá 15 - 30 phút mỗi lần).

Kết Luận

Bong võng mạc là bệnh lý mù lòa có thể phòng ngừa nếu người bệnh nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo như chớp sáng đột ngột hay mưa ruồi bay. Đối với những đối tượng nguy cơ cao như người cận thị nặng hoặc bị tiểu đường, việc đi khám mắt định kỳ 6 tháng/lần và soi đáy mắt là biện pháp bắt buộc để kịp thời phát hiện, xử lý các vết rách võng mạc ngay từ giai đoạn sớm.

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo y khoa. Khi có dấu hiệu chớp sáng hoặc mất tầm nhìn đột ngột, người bệnh cần đến ngay bệnh viện chuyên khoa mắt có phòng mổ dịch kính võng mạc để được cấp cứu.