Sạn Vôi Ở Mắt Có Nguy Hiểm Không? Khi Nào Cần Lấy Ra?

Sạn vôi ở mắt là một trong những tình trạng nhãn khoa phổ biến, thường gặp ở những người làm việc văn phòng, người trung niên hoặc bệnh nhân viêm kết mạc mạn tính. Mặc dù không phải là một căn bệnh gây mù lòa ngay lập tức, nhưng cảm giác cộm xốn kéo dài do sạn vôi gây ra ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng cuộc sống.

Vậy thực chất sạn vôi ở mắt là gì? Khi nào cần can thiệp y khoa và làm sao để phòng ngừa tái phát? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp lộ trình điều trị và chăm sóc mắt chuẩn y khoa dành cho bạn.

Tìm hiểu sạn vôi ở mắt là gì?

1. Sạn vôi ở mắt là gì?

Trong thuật ngữ y khoa, sạn vôi ở mắt (Conjunctival Concretion) là tình trạng tích tụ các chất lắng đọng nằm bên dưới lớp kết mạc nhãn cầu hoặc kết mạc mi mắt.

Bản chất của những hạt sạn này là sự kết hợp của các thành phần:

• Canxi (Calcium): Chiếm tỷ lệ lớn nhất, tạo độ cứng.

• Mảnh vụn tế bào: Các tế bào biểu mô kết mạc bị bong tróc.

• Chất nhầy: Protein và các đại phân tử tích tụ trong các hốc (crypts) của kết mạc.

Chúng thường có màu trắng đục hoặc vàng nhạt, kích thước nhỏ như hạt cát (khoảng 0.1mm đến 0.5mm), có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc thành từng đám li ti dưới mí mắt.

2. Nguyên nhân bị sạn vôi ở mắt:

Nhiều bệnh nhân thắc mắc tại sao mình vệ sinh mắt rất kỹ nhưng vẫn bị sạn vôi. Thực tế, nguyên nhân bị sạn vôi ở mắt thường xuất phát từ những yếu tố nội tại và thói quen sinh hoạt:

2.1. Viêm kết mạc mạn tính (Nguyên nhân hàng đầu)

Khi mắt bị viêm nhiễm kéo dài (do vi khuẩn, virus hoặc dị ứng), các tế bào kết mạc tăng sinh và bong tróc mạnh mẽ. Các mảnh vụn này bị "bẫy" lại trong các hốc kết mạc, kết hợp với các chất canxi hóa trong nước mắt tạo thành sạn.

2.2. Khô mắt và rối loạn tuyến Meibomius

Nước mắt đóng vai trò "rửa trôi" các tạp chất. Khi bạn bị khô mắt, nước mắt thiếu hụt hoặc bay hơi quá nhanh khiến nồng độ các chất hòa tan (như canxi) tăng cao, dễ kết tủa thành dị vật.

2.3. Tuổi tác và quá trình lão hóa

Sau tuổi 40, cấu trúc mô kết mạc bắt đầu thoái hóa, giảm độ đàn hồi, tạo ra các nếp gấp khiến chất thải dễ tích tụ hơn.

2.4. Yếu tố môi trường và thói quen

• Sử dụng thiết bị điện tử: Làm giảm tần suất chớp mắt, gây khô mắt.

• Khói bụi và ô nhiễm: Kích ứng kết mạc gây viêm nhẹ nhưng kéo dài.

• Sử dụng mỹ phẩm vùng mắt: Các hạt phấn mắt hoặc mascara rơi vào khe mi có thể là nhân tố trung tâm để canxi bám vào.

3. Dấu hiệu bị sạn vôi ở mắt thường gặp

Không phải ai bị sạn vôi cũng biết mình mắc bệnh. Triệu chứng chỉ xuất hiện khi các hạt sạn này phát triển đủ lớn hoặc nằm ở vị trí nhạy cảm.

3.1. Dấu hiệu nhận biết sớm:

• Cảm giác cộm xốn: Giống như có hạt cát hoặc bụi rơi vào mắt nhưng không thể rửa trôi.

• Khó chịu khi chớp mắt: Cơn cộm tăng lên mỗi khi mí mắt chuyển động.

• Mỏi mắt, chảy nước mắt: Phản ứng tự nhiên của mắt để cố gắng đẩy "vật thể lạ" ra ngoài.

3.2. Dấu hiệu cảnh báo nặng:

• Đỏ mắt khu trú: Vùng lòng trắng mắt ngay dưới vị trí có sạn vôi bị đỏ lên.

• Đau rát nhức nhối: Sạn vôi đã lồi lên bề mặt kết mạc và cọ xát trực tiếp vào giác mạc (lòng đen).

• Nhìn thấy nốt trắng: Khi lật nhẹ mi mắt, bạn thấy các đốm vàng/trắng cứng hiện rõ.

4. Sạn vôi ở mắt có nguy hiểm không?

Đây là câu hỏi mà các chuyên gia nhãn khoa nhận được nhiều nhất. Câu trả lời phụ thuộc vào vị trí của hạt sạn:

• Trường hợp lành tính: Sạn vôi nằm sâu dưới lớp mô kết mạc, bề mặt phẳng mịn. Lúc này chúng hoàn toàn vô hại và không cần can thiệp.

• Trường hợp nguy cơ cao: Khi sạn vôi "chín", chúng trồi lên trên bề mặt. Lúc này, hạt sạn cứng như đá sẽ đóng vai trò như một mảnh giấy nhám, mỗi lần bạn chớp mắt (trung bình 15-20 lần/phút), nó sẽ bào mòn lớp biểu mô giác mạc.

Biến chứng nếu để lâu không điều trị:

1. Trầy xước giác mạc: Gây đau đớn và sợ ánh sáng.

2. Viêm loét giác mạc: Vi khuẩn xâm nhập qua vết xước gây nhiễm trùng nghiêm trọng.

3. Sẹo giác mạc: Làm mờ thị lực vĩnh viễn nếu sẹo nằm ở trục thị giác.

Sạn vôi ở mắt nếu cọ xát kéo dài hoặc xử trí không đúng cách có thể gây trầy xước giác mạc, làm ảnh hưởng đến thị lực.

5. Khi nào cần lấy sạn vôi ở mắt?

Theo phác đồ điều trị nhãn khoa hiện đại, không phải cứ có sạn là lấy. Chúng ta chỉ can thiệp khi:

1. Mắt bị cộm xốn, đau rát ảnh hưởng đến công việc và giấc ngủ.

2. Sạn vôi đã lồi lên khỏi bề mặt kết mạc (có thể cảm nhận bằng tay hoặc nhìn qua sinh hiển vi).

3. Có dấu hiệu viêm kết mạc tái phát nhiều lần tại một vị trí.

4. Bác sĩ chẩn đoán có nguy cơ gây trầy xước giác mạc.

6. Quy trình lấy sạn vôi ở mắt: Có đau không?

Nhiều người trì hoãn điều trị vì sợ đau hoặc sợ đụng chạm dao kéo vào mắt. Tuy nhiên, lấy sạn vôi thực chất là một thủ thuật ngoại khoa đơn giản (minor procedure).

• Thời gian thực hiện: Chỉ từ 5 - 10 phút.

• Mức độ đau: Bạn sẽ được nhỏ thuốc tê bề mặt. Trong quá trình thực hiện, bạn hoàn toàn tỉnh táo và chỉ cảm thấy hơi "tức" nhẹ ở mí mắt, không có cảm giác đau đớn.

• Công cụ: Bác sĩ sử dụng kim chích vô trùng chuyên dụng để khều nhẹ hạt sạn ra ngoài.

• Phục hồi: Mắt có thể hơi đỏ và cộm nhẹ trong 24 giờ đầu, sau đó sẽ bình thường trở lại.

Lưu ý đặc biệt: Tuyệt đối không tự dùng tay, kim khâu hay tăm bông để "gảy" sạn vôi tại nhà. Điều này có thể gây thủng nhãn cầu hoặc nhiễm trùng máu cực kỳ nguy hiểm.

Lấy sạn vôi ở mắt là thủ thuật đơn giản, nhanh và hầu như không gây đau nếu được thực hiện đúng cách bởi bác sĩ nhãn khoa.

7. Cách chăm sóc mắt sau khi lấy sạn vôi

Sau khi thực hiện thủ thuật, việc chăm sóc đúng cách giúp vết thương nhanh lành và tránh nhiễm trùng:

• Sử dụng thuốc: Nhỏ thuốc kháng sinh và kháng viêm theo đúng chỉ định của bác sĩ (thường dùng trong 3-5 ngày).

• Vệ sinh: Dùng gạc sạch và nước muối sinh lý lau nhẹ rìa mi mắt.

• Bảo vệ: Đeo kính râm khi đi ra ngoài để tránh bụi bẩn và tia UV tấn công vào vết thương hở.

• Hạn chế: Không đi bơi và không trang điểm vùng mắt trong ít nhất 1 tuần sau thủ thuật.

8. Cách phòng ngừa sạn vôi ở mắt tái phát

Sạn vôi có tính chất rất dễ tái phát nếu nguyên nhân gốc rễ không được xử lý. Để bảo vệ đôi mắt bền vững, hãy áp dụng các biện pháp sau:

1. Vệ sinh bờ mi hàng ngày: Sử dụng dung dịch vệ sinh mắt chuyên dụng để loại bỏ chất tiết và vi khuẩn.

2. Điều trị dứt điểm bệnh lý nền: Nếu bạn bị viêm kết mạc dị ứng hoặc khô mắt, hãy tuân thủ phác đồ điều trị để ngăn chặn sự tích tụ canxi.

3. Quy tắc 20-20-20: Cứ 20 phút làm việc với máy tính, hãy nhìn xa 20 feet (6m) trong 20 giây để mắt được thư giãn và tiết nước mắt tự nhiên.

4. Bổ sung dinh dưỡng: Ăn nhiều thực phẩm giàu Vitamin A, Omega-3 (có trong cá hồi, cà rốt, dầu gấc) để tăng chất lượng màng phim nước mắt.

Vệ sinh mi mắt hằng ngày giúp phòng ngừa hình thành sạn vôi ở mắt.

9. Câu hỏi thường gặp

9.1. Lấy sạn vôi ở mắt hết bao nhiêu tiền?

Chi phí lấy sạn vôi thường dao động từ 200.000đ đến 500.000đ tùy vào số lượng hạt sạn và cơ sở y tế. Đây là thủ thuật đơn giản nên chi phí khá thấp và thường được bảo hiểm y tế chi trả một phần.

9.2. Sạn vôi có tự tan được không?

Rất tiếc, sạn vôi là kết tủa canxi cứng nên không thể tự tan hoặc biến mất bằng cách nhỏ thuốc. Thuốc nhỏ mắt chỉ có tác dụng giảm viêm và cộm, muốn loại bỏ hoàn toàn phải làm thủ thuật lấy sạn.

9.3. Sạn vôi ở mắt có lây không?

Sạn vôi không phải là bệnh truyền nhiễm, vì vậy nó hoàn toàn không lây từ người này sang người khác qua tiếp xúc hay dùng chung đồ đạc.

9.4. Trẻ em có bị sạn vôi ở mắt không?

Có, nhưng rất hiếm. Trẻ em thường bị do viêm kết mạc dị ứng kéo dài hoặc lạm dụng thuốc nhỏ mắt không rõ nguồn gốc. Nếu trẻ than cộm mắt, cha mẹ nên đưa đi khám sớm.

9.5. Có bài thuốc dân gian nào chữa sạn vôi không?

Hiện chưa có bằng chứng khoa học nào cho thấy các bài thuốc dân gian có thể chữa khỏi sạn vôi. Việc tự ý xông lá hoặc đắp thuốc có thể khiến tình trạng viêm nhiễm nặng hơn, gây nguy hiểm cho thị lực.

Kết luận

Sạn vôi ở mắt tuy là tổn thương lành tính nhưng nếu xử trí chậm trễ có thể gây ra những vết sẹo không đáng có trên giác mạc. Đừng để cảm giác cộm xốn làm phiền cuộc sống của bạn. Nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường, hãy dành thời gian đi khám chuyên khoa mắt để được can thiệp kịp thời và an toàn.