Ung thư hạ họng: Dấu hiệu sớm, nguyên nhân và cách điều trị

Ung thư hạ họng là một trong những bệnh ung thư thuộc vùng đầu cổ có mức độ nguy hiểm cao do thường được phát hiện ở giai đoạn muộn. Bệnh xuất phát từ các tế bào ác tính tại hạ họng – khu vực đóng vai trò quan trọng trong quá trình nuốt và hô hấp.

Ở giai đoạn sớm, ung thư hạ họng thường không có triệu chứng rõ ràng, khiến người bệnh dễ nhầm lẫn với viêm họng thông thường. Khi các dấu hiệu như nuốt nghẹn, khàn tiếng, đau họng kéo dài xuất hiện thì bệnh đã tiến triển.

Việc hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu sớm và phương pháp điều trị ung thư hạ họng sẽ giúp người bệnh phát hiện kịp thời, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện tiên lượng sống.

Tìm hiểu về ung thư hạ họng

1. Ung thư hạ họng là gì?

Ung thư hạ họng là một bệnh lý ác tính thuộc nhóm ung thư vùng đầu – cổ, hình thành từ các tế bào ung thư tại hạ họng – phần thấp nhất của họng, nằm phía sau thanh quản và nối liền với thực quản. Hạ họng đóng vai trò quan trọng trong quá trình nuốt thức ăn và dẫn khí, do đó khi ung thư xuất hiện tại khu vực này, người bệnh thường gặp nhiều rối loạn nghiêm trọng.

So với các loại ung thư khác ở vùng tai mũi họng, ung thư hạ họng có tỷ lệ phát hiện muộn cao, nguyên nhân do giai đoạn sớm bệnh ít biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Khi được chẩn đoán, nhiều trường hợp đã ở giai đoạn tiến triển, làm giảm hiệu quả điều trị và tiên lượng sống.

Việc trang bị kiến thức về dấu hiệu sớm, nguyên nhân và phương pháp điều trị ung thư hạ họng có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm và cải thiện kết quả điều trị.

2. Vị trí giải phẫu của hạ họng

Hạ họng được chia thành 3 vùng giải phẫu chính:

• Xoang lê (pyriform sinus)

• Vùng sau sụn nhẫn

• Thành sau hạ họng

Trong đó, xoang lê là vị trí thường gặp nhất của ung thư hạ họng. Khối u tại đây dễ lan rộng sang thanh quản, thực quản và hệ thống hạch cổ, khiến bệnh tiến triển nhanh và phức tạp.

Giải phẫu hạ họng

3. Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây ung thư hạ họng

Hiện nay, y học chưa xác định được nguyên nhân chính xác gây ung thư hạ họng, tuy nhiên nhiều nghiên cứu cho thấy bệnh có liên quan chặt chẽ đến các yếu tố nguy cơ sau:

3.1. Hút thuốc lá

Hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ hàng đầu. Khói thuốc chứa hàng nghìn chất độc hại có khả năng gây tổn thương niêm mạc hạ họng và làm biến đổi tế bào. Người hút thuốc lá lâu năm có nguy cơ mắc ung thư hạ họng cao hơn nhiều lần so với người không hút.

3.2. Lạm dụng rượu bia

Rượu bia gây kích ứng và phá hủy lớp bảo vệ niêm mạc họng. Khi kết hợp với thuốc lá, nguy cơ ung thư hạ họng tăng lên đáng kể.

3.3. Nhiễm virus HPV

Một số chủng HPV nguy cơ cao có liên quan đến ung thư vùng hầu họng. Ung thư liên quan HPV thường gặp ở người trẻ tuổi hơn và có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây.

3.4. Chế độ ăn uống không lành mạnh

• Thiếu hụt vitamin A, C, E

• Ăn nhiều thực phẩm muối chua, hun khói

• Sử dụng thực phẩm lên men không đảm bảo vệ sinh

3.5. Yếu tố nghề nghiệp và môi trường

• Tiếp xúc lâu dài với hóa chất, bụi kim loại, amiăng

• Làm việc trong môi trường ô nhiễm không khí

4. Dấu hiệu và triệu chứng ung thư hạ họng

4.1. Triệu chứng ung thư hạ họng giai đoạn sớm

Ở giai đoạn đầu, ung thư hạ họng thường không có triệu chứng điển hình hoặc các dấu hiệu rất mờ nhạt:

• Cảm giác vướng nhẹ khi nuốt

• Đau họng thoáng qua, dễ nhầm với viêm họng

• Khàn tiếng nhẹ

• Cảm giác có dị vật trong cổ họng

4.2. Triệu chứng ung thư hạ họng giai đoạn muộn

Khi bệnh tiến triển, các triệu chứng trở nên rõ ràng hơn:

• Nuốt đau, nuốt nghẹn ngày càng tăng

• Khàn tiếng kéo dài

• Đau họng một bên, có thể lan lên tai

• Ho kéo dài, đôi khi ho ra máu

• Sút cân nhanh không rõ nguyên nhân

• Nổi hạch cổ, hạch cứng, không đau

• Hơi thở có mùi hôi

👉 Khi xuất hiện các triệu chứng trên, người bệnh cần đi khám chuyên khoa tai mũi họng càng sớm càng tốt.

Hình ảnh ung thư hạ họng

5. Ung thư hạ họng có mấy giai đoạn?

Ung thư hạ họng được chia thành 4 giai đoạn, dựa trên kích thước khối u, mức độ xâm lấn và tình trạng di căn (theo hệ thống TNM).

5.1. Giai đoạn I

• Khối u còn nhỏ, khu trú tại một vùng của hạ họng

• Chưa xâm lấn hạch cổ, chưa di căn

• Thường ít triệu chứng, rất khó phát hiện

• Tiên lượng tốt nếu được điều trị sớm

5.2. Giai đoạn II

• Khối u lớn hơn hoặc lan sang vùng lân cận trong hạ họng

• Chưa hoặc mới ảnh hưởng nhẹ đến chức năng nuốt

• Chưa có di căn hạch

• Điều trị vẫn có hiệu quả khá cao

5.3. Giai đoạn III

• Ung thư đã lan tới hạch cổ hoặc xâm lấn rộng hơn

• Xuất hiện rõ các triệu chứng:

  • Nuốt nghẹn

  • Đau họng kéo dài

  • Khàn tiếng

• Điều trị thường cần phối hợp phẫu thuật – xạ trị – hóa trị

5.4. Giai đoạn IV

• Khối u xâm lấn sâu vào các cơ quan lân cận (thanh quản, thực quản…)

• Có thể di căn xa đến phổi, gan, xương

• Thể trạng người bệnh suy giảm rõ

• Mục tiêu điều trị chủ yếu là kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng sống

Bảng tóm tắt nhanh:

📌 Phát hiện ung thư hạ họng ở giai đoạn I–II giúp tăng khả năng điều trị thành công và bảo tồn chức năng nuốt – nói.

6. Ung thư hạ họng có chữa được không?

Ung thư hạ họng có thể điều trị được, đặc biệt nếu phát hiện ở giai đoạn sớm. Khả năng điều trị thành công phụ thuộc vào:

• Giai đoạn bệnh

• Vị trí và kích thước khối u

• Thể trạng người bệnh

• Phác đồ điều trị phù hợp

Ở giai đoạn sớm, điều trị có thể đạt hiệu quả cao và bảo tồn chức năng nuốt – nói. Ở giai đoạn muộn, mục tiêu điều trị chủ yếu là kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng sống.

Không thể khỏi hoàn toàn – khi đã di căn xa, nhưng vẫn điều trị được để kéo dài sống và cải thiện chất lượng sống

7. Các phương pháp chẩn đoán ung thư hạ họng

7.1. Khám lâm sàng chuyên khoa tai mũi họng

• Bác sĩ quan sát vùng họng nhằm phát hiện tổn thương bất thường

• Sờ nắn hạch cổ để đánh giá tình trạng di căn hạch

7.2. Nội soi hạ họng – thanh quản

• Giúp phát hiện các tổn thương nghi ngờ ung thư hạ họng

• Đánh giá vị trí, kích thước và mức độ xâm lấn của khối u

7.3. Sinh thiết

• Lấy mẫu mô tại vùng tổn thương để làm xét nghiệm mô bệnh học

• Là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán xác định ung thư hạ họng

7.4. Chẩn đoán hình ảnh

• CT Scan: đánh giá khối u và hạch cổ

• MRI: xác định mức độ xâm lấn mô mềm

• PET-CT: phát hiện và đánh giá di căn xa

8. Phương pháp điều trị ung thư hạ họng hiện nay

Việc điều trị ung thư hạ họng phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, vị trí khối u, mức độ xâm lấn, tình trạng sức khỏe tổng thể và mong muốn của người bệnh. Trong thực hành lâm sàng, các phương pháp điều trị thường được kết hợp để đạt hiệu quả tối ưu.

8.1. Phẫu thuật

Phẫu thuật được chỉ định chủ yếu trong giai đoạn sớm hoặc khi khối u còn khu trú.

• Cắt bỏ khối u hoặc một phần hạ họng

• Trường hợp nặng có thể phải cắt toàn bộ hạ họng hoặc thanh quản

• Có thể kèm nạo vét hạch cổ nếu có di căn hạch

Phẫu thuật có thể ảnh hưởng đến giọng nói và chức năng nuốt, do đó người bệnh thường cần phục hồi chức năng sau điều trị.

8.2. Xạ trị

Xạ trị sử dụng tia năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư, có thể được áp dụng:

• Đơn thuần trong giai đoạn sớm

• Sau phẫu thuật để tiêu diệt tế bào ung thư còn sót

• Kết hợp với hóa trị trong giai đoạn tiến triển

Xạ trị giúp bảo tồn cơ quan trong một số trường hợp nhưng có thể gây tác dụng phụ như khô miệng, viêm niêm mạc họng.

8.3. Hóa trị

Hóa trị là phương pháp sử dụng thuốc chống ung thư nhằm tiêu diệt hoặc ức chế sự phát triển của tế bào ác tính.

• Thường kết hợp với xạ trị (hóa xạ trị đồng thời)

• Áp dụng cho ung thư hạ họng giai đoạn III–IV

• Có thể dùng trước phẫu thuật để làm nhỏ khối u

8.4. Điều trị nhắm trúng đích

• Sử dụng thuốc tác động vào cơ chế phát triển đặc hiệu của tế bào ung thư

• Ít ảnh hưởng đến tế bào lành hơn hóa trị

• Áp dụng cho một số trường hợp ung thư hạ họng tiến triển

8.5. Liệu pháp miễn dịch

• Kích hoạt hệ miễn dịch nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư

• Thường chỉ định cho ung thư tái phát hoặc di căn

• Giúp cải thiện thời gian sống và chất lượng sống ở một số bệnh nhân

8.6. Chăm sóc hỗ trợ và phục hồi chức năng

Bên cạnh điều trị đặc hiệu, người bệnh cần:

• Dinh dưỡng hợp lý

• Giảm đau, chăm sóc tâm lý

• Phục hồi chức năng nuốt và phát âm

Phẫu thuật được chỉ định chủ yếu trong giai đoạn sớm hoặc khi khối u còn khu trú.

9. Tiên lượng ung thư hạ họng

Tiên lượng ung thư hạ họng phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất là giai đoạn phát hiện bệnh. Do ung thư hạ họng thường được chẩn đoán ở giai đoạn muộn, nên tiên lượng nhìn chung kém hơn so với một số ung thư vùng đầu – cổ khác.

Tiên lượng theo giai đoạn bệnh:

• Giai đoạn I – II (giai đoạn sớm): Nếu được phát hiện và điều trị kịp thời, tỷ lệ sống sau 5 năm có thể đạt khoảng 50–70%. Ở giai đoạn này, khả năng kiểm soát bệnh tốt hơn và có thể bảo tồn được chức năng nuốt, nói.

• Giai đoạn III: Ung thư đã lan tới hạch cổ hoặc xâm lấn rộng hơn, tỷ lệ sống sau 5 năm giảm xuống còn khoảng 30–40%. Việc điều trị thường cần phối hợp nhiều phương pháp.

• Giai đoạn IV (giai đoạn muộn): Khi ung thư xâm lấn sâu hoặc di căn xa, tiên lượng xấu, tỷ lệ sống sau 5 năm chỉ khoảng 20–30%. Mục tiêu điều trị chủ yếu là kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng sống.

10. Phòng ngừa ung thư hạ họng

• Không hút thuốc lá và tránh hít khói thuốc thụ động

• Hạn chế rượu bia, không lạm dụng đồ uống có cồn

• Ăn uống lành mạnh, tăng cường rau xanh và trái cây tươi

• Hạn chế thực phẩm muối chua, hun khói, lên men không đảm bảo

• Tiêm phòng HPV và thực hiện quan hệ tình dục an toàn

• Tránh tiếp xúc lâu dài với hóa chất, bụi kim loại và môi trường ô nhiễm

• Sử dụng đồ bảo hộ lao động khi làm việc trong môi trường độc hại

• Khám tai mũi họng định kỳ để phát hiện sớm bất thường

• Đi khám sớm khi có triệu chứng đau họng, nuốt nghẹn, khàn tiếng kéo dài

11. Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế khi có các dấu hiệu sau kéo dài trên 2 tuần:

• Đau họng, nuốt nghẹn

• Khàn tiếng không rõ nguyên nhân

• Nổi hạch cổ

• Sút cân nhanh

12. Câu hỏi thường gặp

12.1. Ung thư hạ họng có nguy hiểm không?

Đây là bệnh nguy hiểm do thường phát hiện muộn, tuy nhiên nếu được chẩn đoán sớm, khả năng điều trị thành công sẽ cao hơn.

12.2. Ung thư hạ họng sống được bao lâu?

Thời gian sống phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, thể trạng và đáp ứng điều trị của người bệnh.

12.3. Ung thư hạ họng có lây không?

Ung thư hạ họng không lây nhiễm từ người sang người.

Kết luận

Ung thư hạ họng là bệnh lý nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể cải thiện tiên lượng nếu được phát hiện và điều trị kịp thời. Chủ động thăm khám khi có dấu hiệu bất thường là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống.