Ung Thư Mắt: Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Phương Pháp Điều Trị

Ung thư mắt là bệnh lý ác tính hiếm gặp nhưng cực kỳ nguy hiểm. Bệnh không chỉ đe dọa nghiêm trọng đến thị lực, thẩm mỹ khuôn mặt mà còn có thể tước đi tính mạng của người bệnh nếu tế bào ác tính di căn lên não hoặc sang các cơ quan khác.

Tìm hiểu về tình trạng ung thư mắt

1. Ung thư mắt là gì?

Ung thư mắt (Eye Cancer) là tình trạng các tế bào ác tính phát triển trong mắt hoặc các cấu trúc quanh mắt. Bệnh có thể là ung thư nguyên phát (xuất phát từ mắt) hoặc ung thư thứ phát (di căn từ cơ quan khác đến mắt).

Hai loại ung thư mắt thường gặp nhất gồm:

• Ung thư hắc mạc (Uveal Melanoma): Thường gặp ở người lớn.

• U nguyên bào võng mạc (Retinoblastoma): Thường gặp ở trẻ em dưới 5 tuổi.

Theo vị trí giải phẫu, ung thư mắt được chia thành:

• Ung thư trong nhãn cầu: Xuất hiện ở hắc mạc, võng mạc, thể mi hoặc mống mắt.

• Ung thư hốc mắt: Phát triển ở các mô quanh nhãn cầu như cơ vận nhãn, mô mỡ hoặc dây thần kinh thị giác.

• Ung thư phần phụ của mắt: Xuất hiện ở mi mắt, kết mạc hoặc tuyến lệ.

2. Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ hàng đầu

Cơ chế chính xác gây biến đổi DNA của tế bào mắt chưa được làm rõ hoàn toàn. Tuy nhiên, các chuyên gia nhãn khoa đã xác định được các yếu tố nguy cơ cốt lõi:

• Bức xạ tia cực tím (Tia UV): Tiếp xúc thường xuyên và kéo dài với ánh nắng mặt trời mà không có biện pháp bảo vệ mắt là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư hắc mạc và ung thư mi mắt.

• Đột biến gene di truyền: Riêng với bệnh ung thư võng mạc ở trẻ em, khoảng 40% số ca mắc liên quan trực tiếp đến sự đột biến của gene RB1 có tính chất di truyền từ cha mẹ.

• Đặc điểm nhân chủng học: Người da trắng, người có màu mắt sáng (xanh lục, xanh lam) có tỷ lệ mắc ung thư hắc mạc cao hơn rõ rệt so với các chủng tộc khác.

• Yếu tố tuổi tác: Ung thư hắc mạc có xu hướng gia tăng mạnh ở người trên 50 tuổi. Ngược lại, ung thư võng mạc hầu như chỉ xảy ra ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 5 tuổi.

• Hội chứng nốt ruồi không điển hình: Người có nhiều nốt ruồi bẩm sinh trên cơ thể hoặc có đốm sắc tố (tàn nhang) dị biệt trong mắt.

Hình ảnh em bé bị ung thư mắt

3. Triệu chứng ung thư mắt thường gặp

Giai đoạn đầu, khối u trong nhãn cầu rất nhỏ nên không gây đau đớn, người bệnh không hề hay biết. Triệu chứng chỉ lộ rõ khi khối u che khuất trục thị giác hoặc chèn ép các cấu trúc xung quanh.

3.1. Triệu chứng ở người lớn (Thường gặp của Ung thư hắc mạc)

• Mờ mắt, giảm thị lực đột ngột: Người bệnh cảm thấy nhìn mờ như có màn sương che trước mắt, triệu chứng tăng dần một bên và không cải thiện khi đeo kính.

• Hiện tượng chớp sáng hoặc ruồi bay: Thấy các vệt sáng lóe lên như ánh đèn flash hoặc có các đốm đen di động lơ lửng trước mắt (do u gây bong võng mạc cục bộ).

• Khuyết góc nhìn (Mất thị trường): Mất một phần tầm nhìn ở phía ngoại vi (nhìn nghiêng không thấy).

• Thay đổi hình dạng đồng tử: Xuất hiện đốm đen hoặc vết sắc tố sẫm màu ngày càng lớn dần trên mống mắt (lòng đen).

3.2. Triệu chứng ở trẻ em (Thường gặp của Ung thư võng mạc)

• Ánh đồng tử trắng (Mắt mèo ban đêm): Đây là dấu hiệu điển hình nhất. Khi chụp ảnh có đèn flash hoặc khi nhìn trẻ trong bóng tối, lòng tử của trẻ lóe lên ánh sáng màu trắng hoặc vàng lạnh, thay vì màu đỏ như mắt người bình thường.

• Lác mắt (Lé mắt): Hai mắt của trẻ không nhìn về một hướng. Khối u phá hủy thị lực khiến mắt trẻ bị lệch tâm điều tiết.

• Mắt sưng đỏ, đau nhức: Giai đoạn muộn khi khối u phát triển quá lớn gây tăng nhãn áp (Glaucoma), mắt trẻ sưng to, lồi ra ngoài và chảy nước mắt liên tục.

4. Phương pháp chẩn đoán

Khác với các cơ quan khác, bác sĩ nhãn khoa rất hạn chế việc bấm sinh thiết trực tiếp trong nhãn cầu vì nguy cơ làm vỡ và gieo rắc tế bào ung thư ra toàn thân. Bệnh được chẩn đoán chủ yếu qua các kỹ thuật hình ảnh tiên tiến:

1. Soi đáy mắt gián tiếp: Bác sĩ dùng đèn soi chuyên dụng để quan sát toàn bộ võng mạc và hắc mạc nhằm phát hiện khối u.

2. Siêu âm nhãn cầu (Siêu âm mắt): Kỹ thuật không xâm lấn cực kỳ quan trọng giúp đo kích thước, độ dày của u và phân biệt u đặc với tình trạng bong võng mạc lành tính.

3. Chụp cắt lớp vi tính (CT-Scanner) và Chụp cộng hưởng từ (MRI) hốc mắt: Đánh giá độ lan rộng của khối u ra ngoài nhãn cầu, dọc theo dây thần kinh thị giác để xem u đã xâm lấn vào màng não chưa.

4. Chụp mạch huỳnh quang: Tiêm chất cản quang vào tĩnh mạch để khảo sát hệ thống mạch máu tăng sinh nuôi dưỡng khối u ở đáy mắt.

5. Các phương pháp điều trị ung thư mắt hiện nay

Mục tiêu tối thượng của phác đồ hiện đại là cứu sống mạng người, sau đó là nỗ lực bảo tồn nhãn cầu và giữ lại tối đa thị lực cho bệnh nhân.

5.1. Liệu pháp bức xạ (Xạ trị áp sát - Brachytherapy)

• Đây là tiêu chuẩn vàng để điều trị các khối u hắc mạc kích thước nhỏ và vừa ở người lớn.

• Bác sĩ sẽ phẫu thuật đính một đĩa nhỏ chứa chất phóng xạ (như Iodine-125) trực tiếp lên thành mắt, ngay vị trí đối diện khối u. Đĩa phóng xạ này được lưu lại vài ngày để tiêu diệt tế bào ác tính tại chỗ một cách chính xác, giảm thiểu tổn thương cho các mô lành xung quanh.

5.2. Phẫu thuật khoét bỏ nhãn cầu (Enucleation)

• Chỉ định: Áp dụng khi khối u quá lớn, đã phá hủy hoàn toàn thị lực, hoặc khi các phương pháp bảo tồn khác thất bại.

• Thực hiện: Bác sĩ phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ nhãn cầu nhưng giữ lại các cơ vận nhãn và mô mỡ hốc mắt. Sau khi lành vết thương, bệnh nhân sẽ được lắp mắt giả thẩm mỹ (mắt giả có thể chuyển động tự nhiên theo mắt lành).

5.3. Hóa trị điều trị bổ trợ

• Hóa trị toàn thân: Dùng thuốc truyền tĩnh mạch, là phác đồ cốt lõi cho bệnh ung thư võng mạc ở trẻ em nhằm thu nhỏ kích thước u trước khi làm các thủ thuật tại chỗ.

• Hóa trị qua đường động mạch mắt (IAC): Kỹ thuật luồn ống thông siêu nhỏ từ động mạch đùi lên thẳng động mạch mắt để bơm hóa chất liều cao vào khối u. Phương pháp này mang lại hiệu quả diệt u vượt trội và loại bỏ hoàn toàn tác dụng phụ độc hại của hóa trị toàn thân đối với cơ thể trẻ nhỏ.

5.4. Các phương pháp phá hủy tại chỗ

• Liệu pháp nhiệt lạnh (Cryotherapy): Dùng đầu dò cực lạnh để đóng băng và phá hủy tế bào ung thư võng mạc kích thước nhỏ.

• Laser quang đông (Photocoagulation): Dùng chùm tia laser đốt cháy hệ thống mạch máu nuôi u, làm khối u bị bỏ đói và teo đi.

Việc điều trị ung thư mắt phụ thuộc vào loại ung thư, kích thước khối u, vị trí tổn thương, mức độ lan rộng và khả năng bảo tồn thị lực.

6. Câu hỏi thường gặp

6.1. Ung thư mắt có di căn sang các cơ quan khác không?

Có. Ung thư hắc mạc ở người lớn có xu hướng di căn rất cao qua đường máu, đích đến phổ biến nhất là gan (chiếm tới 90% các ca di căn), tiếp theo là phổi và xương. Ung thư võng mạc ở trẻ em nếu không điều trị sớm sẽ lan theo dây thần kinh thị giác lên thẳng não bộ, gây nguy cơ tử vong cực kỳ nhanh chóng.

6.2. Mắt giả sau khi phẫu thuật khoét nhãn cầu nhìn có tự nhiên không?

Rất tự nhiên. Công nghệ tạo hình mắt giả hiện nay cực kỳ phát triển. Mắt giả được thiết kế riêng theo đúng kích thước và màu sắc của mắt lành còn lại. Do bác sĩ giữ lại hệ thống cơ vận nhãn trong hốc mắt, mắt giả vẫn có khả năng liếc, chuyển động đồng bộ nhịp nhàng với mắt thật, đảm bảo tính thẩm mỹ cao cho người bệnh.

6.3. Trẻ em bị ung thư võng mạc một bên mắt thì mắt còn lại có bị không?

Đối với thể bệnh không di truyền, tổn thương thường chỉ xuất hiện ở một mắt. Tuy nhiên, đối với thể bệnh có đột biến gene di truyền từ cha mẹ (chiếm 40%), trẻ có nguy cơ rất cao bị phát bệnh ở cả hai mắt (xuất hiện đồng thời hoặc cách nhau một khoảng thời gian). Những trẻ này cần được nội soi kiểm tra mắt định kỳ mỗi 1-2 tháng để kiểm soát.

Kết luận

Ung thư mắt tuy hiếm gặp nhưng biến chứng vô cùng nặng nề. Đối với người trưởng thành, cách phòng bệnh chủ động hiệu quả nhất là luôn đeo kính râm chống tia UV khi đi ra ngoài trời nắng và kiểm tra mắt định kỳ tại hiệu kính hoặc bệnh viện.

Đối với các bậc phụ huynh, hãy chú ý quan sát mắt của con trẻ dưới ánh đèn ban đêm hoặc khi chụp ảnh. Nếu phát hiện bất kỳ dấu hiệu lóe sáng trắng ở lòng đen, trẻ bị lé mắt mới xuất hiện hoặc mắt sưng đỏ kéo dài, hãy đưa con đến ngay bệnh viện chuyên khoa mắt để được siêu âm tầm soát sớm. Phát hiện bệnh ở giai đoạn khởi phát chính là cơ hội duy nhất để giữ lại đôi mắt sáng và mạng sống cho con yêu.