Glôcôm góc đóng Là Gì? Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Cách Điều Trị

Bạn bỗng nhiên bị đau nhức mắt dữ dội lan lên đỉnh đầu, nhìn mờ như có sương mù, kèm theo buồn nôn? Hãy cẩn thận, đó có thể là một cơn cấp cứu Glôcôm góc đóng (gọi dân gian là bệnh thiên đầu thống hay tăng nhãn áp). Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa vĩnh viễn nếu không được xử trí trong vòng vài giờ.

Bài viết này cung cấp thông tin giúp bạn nhận biết sớm, hiểu rõ nguyên nhân và cách điều trị căn bệnh nguy hiểm này.

Glocom góc đóng

1. Glôcôm Góc Đóng Là Gì?

Glôcôm góc đóng (Angle-Closure Glaucoma) là một thể bệnh của bệnh glôcôm, xảy ra khi góc thoát dịch (góc tiền phòng - nơi thủy dịch thoát ra ngoài để điều hòa áp suất trong mắt) bị nghẽn hoặc đóng kín hoàn toàn. Khi chất dịch bị ứ đọng, áp lực trong mắt (nhãn áp) sẽ tăng vọt đột ngột, chèn ép và phá hủy nhanh chóng các sợi thần kinh thị giác ở đáy mắt, dẫn đến mất thị lực không phục hồi.

Khác với thể góc mở tiến triển âm thầm, glôcôm góc đóng thường khởi phát bằng những cơn cấp tính cực kỳ rầm rộ và nguy hiểm.

2. Nguyên Nhân Gây Glôcôm Góc Đóng

Căn bệnh này xuất phát từ sự bất thường về cấu trúc giải phẫu của mắt và một số yếu tố kích thích:

2.1. Cấu trúc mắt nhỏ bẩm sinh

Người có nhãn cầu nhỏ, tiền phòng nông (khoảng trống giữa giác mạc và mống mắt hẹp), góc tiền phòng hẹp hoặc kích thước thủy tinh thể quá lớn so với mắt là những đối tượng có nguy cơ cao nhất bị nghẽn góc.

2.2. Hiện tượng nghẽn đồng tử

Đây là cơ chế phổ biến nhất. Thủy tinh thể áp sát vào mặt sau của mống mắt (lòng đen), chặn dòng chảy của thủy dịch từ hậu phòng ra tiền phòng. Sự ứ đọng này đẩy mống mắt nhô về phía trước, áp sát vào giác mạc và làm đóng góc thoát dịch.

2.3. Biến chứng từ các bệnh lý khác (Glôcôm thứ phát)

• U màng bồ đào hoặc viêm nhiễm: Làm dính mống mắt vào các cấu trúc xung quanh, gây đóng góc.

• Đục thủy tinh thể giai đoạn quá chín: Thủy tinh thể ngậm nước phồng to lên, đẩy mống mắt ra trước.

• Tân mạch võng mạc: Do biến chứng tiểu đường hoặc tắc mạch máu mắt, kích thích mạch máu mới mọc ở góc tiền phòng gây co kéo và đóng góc.

2.4. Yếu tố nguy cơ hàng đầu

• Tuổi tác và giới tính: Người trên 40 tuổi có nguy cơ cao, trong đó tỷ lệ nữ giới mắc bệnh cao gấp 3 - 4 lần nam giới.

• Chủng tộc: Người châu Á có cấu trúc mắt đặc trưng là tiền phòng nông nên có tỷ lệ mắc cao nhất thế giới.

• Tật khúc xạ: Người bị viễn thị nặng thường có nhãn cầu ngắn, góc tiền phòng rất hẹp.

Người có cha mẹ hoặc anh chị em ruột mắc glôcôm có nguy cơ mắc bệnh cao hơn dân số chung.

3. Triệu Chứng Nhận Biết Glôcôm Góc Đóng

Bệnh glôcôm góc đóng được chia làm 2 dạng với các biểu hiện khác nhau:

3.1. Cơn glôcôm góc đóng cấp tính (Cấp cứu khẩn cấp)

Triệu chứng xuất hiện đột ngột, dữ dội, thường vào chiều tối hoặc sau một cú sốc tinh thần mạnh:

• Đau nhức mắt khủng khiếp: Đau nhức nhối ở mắt, cơn đau dữ dội lan lên nửa đầu cùng bên.

• Nhìn mờ đột ngột: Thị lực sụt giảm nhanh chóng, nhìn vật thể nhòe đi như có màn sương che phủ.

• Nhìn thấy quầng tán sắc: Khi nhìn vào các nguồn sáng (đèn đường, bóng đèn), bệnh nhân thấy các quầng sắc vồng như cầu vồng (xanh, đỏ).

• Đỏ mắt nghiêm trọng: Mắt đỏ rực, lòng trắng nổi rõ các mạch máu cương tụ.

• Triệu chứng toàn thân: Buồn nôn, nôn mửa, đau bụng, vã mồ hôi, dễ nhầm lẫn với bệnh cảm sốt hoặc tai biến mạch máu não.

• Sờ thấy mắt cứng như đá: Khi ấn nhẹ vào mi mắt, nhãn cầu căng cứng do áp lực quá cao.

3.2. Glôcôm góc đóng mạn tính

Góc tiền phòng bị đóng dần từng phần. Triệu chứng không rầm rộ mà chỉ biểu hiện bằng các cơn nhức mắt, nhức đầu nhẹ thoáng qua vào buổi tối, nhìn mờ nhẹ rồi tự hết. Bệnh tiến triển âm thầm làm thu hẹp thị trường (tầm nhìn ngoại vi bị mất dần, giống như nhìn qua một ống tre) cho đến khi mù hoàn toàn.

4. Biến Chứng Nguy Hiểm Của Bệnh

Glôcôm góc đóng cấp tính là một thảm họa đối với thị lực.

• Nếu nhãn áp tăng quá cao mà không được hạ xuống trong vòng 24 - 48 giờ, các sợi thần kinh thị giác sẽ bị teo hủy hoàn toàn, gây mù lòa vĩnh viễn không thể đảo ngược.

• Biến chứng muộn bao gồm sẹo hóa góc tiền phòng, dính mống mắt diện rộng, đục thủy tinh thể tiến triển nhanh và glôcôm tuyệt đối (mắt mù hoàn toàn và đau nhức liên tục phải múc bỏ nhãn cầu).

Glôcôm góc đóng là một bệnh lý nguy hiểm có thể dẫn đến mù lòa không hồi phục nếu chậm trễ điều trị.

5. Các Phương Pháp Điều Trị Glôcôm Góc Đóng Hiện Nay

Mục tiêu cốt lõi của điều trị là hạ nhãn áp cấp tốc để cứu vãn thần kinh thị giác, sau đó tái tạo lại đường thoát dịch bằng can thiệp ngoại khoa.

5.1. Xử trí cấp cứu nội khoa (Tạm thời)

Bệnh nhân cần được dùng thuốc ngay lập tức để hạ áp lực trong mắt:

• Thuốc nhỏ mắt co đồng tử (Pilocarpine): Giúp kéo mống mắt phẳng ra, giải phóng góc tiền phòng đang bị nghẽn.

• Thuốc ức chế bài tiết thủy dịch: Nhỏ mắt (Timolol) kết hợp thuốc uống (Acetazolamide) hoặc truyền tĩnh mạch (Mannitol) để giảm tối đa lượng nước sản xuất trong mắt.

5.2. Điều trị bằng Laser (Khi nhãn áp đã ổn định)

• Laser cắt mống mắt chu biên (Peripheral Iridotomy): Bác sĩ dùng tia laser bắn một lỗ nhỏ trên mống mắt chu biên. Lỗ này tạo ra một lối đi tắt cho thủy dịch chảy trực tiếp từ hậu phòng ra tiền phòng, triệt tiêu hiện tượng nghẽn đồng tử. Đây là tiêu chuẩn vàng để điều trị và phòng ngừa cho cả mắt còn lại.

5.3. Phẫu thuật (Khi điều trị laser thất bại)

• Phẫu thuật cắt bè củng mạc (Trabeculectomy): Bác sĩ tạo ra một đường thoát dịch nhân tạo mới dưới kết mạc để dịch trong mắt thoát ra ngoài, giúp giữ nhãn áp ổn định lâu dài.

• Phẫu thuật thay thủy tinh thể: Cắt bỏ thủy tinh thể bị phồng to và thay bằng thấu kính nhân tạo mỏng hơn, giúp giải phóng hoàn toàn không gian tiền phòng.

6. Chế Độ Chăm Sóc Và Phòng Ngừa Cơn Cấp Tính

Người có yếu tố nguy cơ hoặc đã được chẩn đoán glôcôm cần tuân thủ nghiêm ngặt các hướng dẫn sau:

Việc tuân thủ điều trị, tái khám đúng lịch và thực hiện các biện pháp phòng ngừa phù hợp đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn thị lực

7. Câu Hỏi Thường Gặp

7.1. Bệnh glôcôm góc đóng có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Không thể chữa khỏi hoàn toàn theo nghĩa khôi phục lại các tế bào thần kinh đã chết. Mục đích của việc điều trị (thuốc, laser, phẫu thuật) là để kiểm soát nhãn áp, bảo tồn phần thị lực còn lại và ngăn chặn bệnh tiến triển nặng hơn.

7.2. Phẫu thuật cắt bè củng mạc rồi có bị tăng nhãn áp lại không?

Có thể. Đường thoát dịch nhân tạo sau phẫu thuật có thể bị xơ hóa hoặc bít tắc theo thời gian, khiến nhãn áp tăng trở lại. Vì vậy, bệnh nhân sau mổ glôcôm vẫn phải đi tái khám theo dõi định kỳ suốt đời.

7.3. Tại sao khi bị đau mắt lại kèm theo đau đầu và nôn mửa?

Khi góc tiền phòng bị đóng, nhãn áp tăng vọt lên gấp 2 - 3 lần bình thường. Áp lực quá lớn này kích thích dây thần kinh sinh ba (dây thần kinh số V) cảm giác ở mắt, truyền tín hiệu gây đau lan lên đầu và kích thích trung tâm nôn ở não bộ.

Kết luận

Glôcôm góc đóng là một trong những nguyên nhân gây mất thị lực cấp tính nguy hiểm nhất. Bệnh có thể tiến triển rất nhanh, gây tổn thương thần kinh thị giác không hồi phục chỉ trong thời gian ngắn. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu như đau nhức mắt dữ dội, đau đầu, nhìn mờ, thấy quầng xanh đỏ quanh nguồn sáng và đến cơ sở y tế ngay trong "thời gian vàng" là yếu tố quyết định giúp bảo tồn thị lực và ngăn ngừa nguy cơ mù lòa vĩnh viễn.