Viêm Gan B Lây Qua Đường Nào? Những Con Đường Lây Nhiễm Phổ Biến

Viêm gan B là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hàng đầu hiện nay, ảnh hưởng trực tiếp đến gan và có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như xơ gan, suy gan hoặc ung thư gan. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ nhiễm viêm gan B cao, với hàng triệu người đang mang virus HBV mà không hề hay biết.

Một trong những nguyên nhân khiến viêm gan B khó kiểm soát chính là con đường lây nhiễm đa dạng và âm thầm. Nhiều người vẫn còn hiểu sai rằng viêm gan B chỉ lây qua đường ăn uống hoặc hô hấp, trong khi trên thực tế virus này có thể xâm nhập vào cơ thể qua nhiều cách khác nhau. Vậy viêm gan B lây qua đường nào? Làm sao để phòng tránh hiệu quả?

Viêm gan B

1. Tổng quan về bệnh viêm gan B

Viêm gan B là bệnh nhiễm trùng gan do virus viêm gan B (HBV – Hepatitis B Virus) gây ra. Virus này tấn công trực tiếp vào tế bào gan, gây viêm, hoại tử tế bào và làm suy giảm chức năng gan nghiêm trọng.

Dựa trên diễn tiến bệnh, y học chia làm hai thể chính:

• Viêm gan B cấp tính: Nhiễm virus trong thời gian ngắn (dưới 6 tháng). Khoảng 90% người trưởng thành có hệ miễn dịch tốt có thể tự đào thải virus và khỏi bệnh hoàn toàn.

• Viêm gan B mạn tính: Virus tồn tại trên 6 tháng. Đây là giai đoạn nguy hiểm vì virus âm thầm phá hủy gan, dẫn đến nguy cơ cao bị xơ gan và ung thư gan (HCC).

Điều đáng lo ngại nhất là người nhiễm HBV thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, nhưng họ vẫn là "nguồn lây" cho cộng đồng.

2. Viêm gan B lây qua đường nào?

Virus viêm gan B có khả năng tồn tại cực kỳ bền bỉ. Chúng có thể sống ở môi trường ngoài cơ thể ít nhất 7 ngày và có khả năng lây truyền mạnh hơn virus HIV từ 50 đến 100 lần. Dưới đây là 3 con đường lây nhiễm chính mà bạn cần đặc biệt lưu ý:

2.1. Lây qua đường máu (Con đường phổ biến nhất)

Đường máu là con đường lây truyền virus HBV nhanh và trực tiếp nhất. Virus có nồng độ cực cao trong máu của người bệnh. Chỉ cần một lượng máu rất nhỏ (thậm chí không nhìn thấy bằng mắt thường) xâm nhập vào vết thương hở của người lành là đủ để gây nhiễm.

Các trường hợp lây nhiễm phổ biến bao gồm:

• Sử dụng chung đồ cá nhân: Dùng chung dao cạo râu, bàn chải đánh răng, dụng cụ cắt móng tay... những vật dụng dễ gây trầy xước và dính máu.

• Thủ thuật không an toàn: Xăm hình, xỏ khuyên, phun xăm thẩm mỹ hoặc làm răng tại các cơ sở không đảm bảo vô trùng dụng cụ.

• Y tế và tiêm chích: Dùng chung kim tiêm (đặc biệt là đối tượng nghiện ma túy) hoặc tai nạn nghề nghiệp (kim đâm) đối với nhân viên y tế.

• Truyền máu: Mặc dù hiện nay quy trình sàng lọc máu rất nghiêm ngặt, nhưng rủi ro vẫn có thể xảy ra ở những cơ sở không đạt chuẩn.

2.2. Lây qua đường tình dục

Nhiều người thắc mắc: "Viêm gan B có lây qua đường tình dục không?". Câu trả lời là CÓ. Virus HBV tồn tại trong tinh dịch, dịch âm đạo và máu kinh nguyệt.

Việc quan hệ tình dục không an toàn (không sử dụng bao cao su) với người nhiễm bệnh sẽ khiến virus lây truyền qua các vết trầy xước nhỏ trong quá trình tiếp xúc. Nguy cơ tăng cao trong các trường hợp:

• Quan hệ tình dục thô bạo gây tổn thương niêm mạc.

• Quan hệ đồng giới nam không có biện pháp bảo vệ.

• Mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác (như lậu, sùi mào gà) khiến niêm mạc dễ tổn thương hơn.

2.3. Lây truyền từ mẹ sang con

Đây là con đường lây nhiễm chủ yếu dẫn đến các ca viêm gan B mạn tính tại Việt Nam. Phụ nữ mang thai nhiễm HBV có thể truyền virus sang con chủ yếu trong quá trình chuyển dạ và sinh nở.

• Tỷ lệ lây nhiễm: Nếu mẹ có xét nghiệm HBsAg (+) và HBeAg (+), tỷ lệ lây cho con có thể lên tới 90% nếu không có biện pháp can thiệp.

• Hệ lụy: Trẻ sơ sinh bị nhiễm virus từ mẹ thường có tỷ lệ chuyển sang viêm gan B mạn tính rất cao (trên 90%) do hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện để tiêu diệt virus.

Viêm gan B lây qua 3 đường chính: Đường máu, quan hệ tình dục và từ mẹ sang con

3. Những hiểu lầm thường gặp về đường lây viêm gan B

Để tránh kỳ thị người bệnh và có cách phòng ngừa đúng đắn, chúng ta cần phân biệt rõ những hình thức KHÔNG lây truyền viêm gan B:

• Tiếp xúc thông thường: Bắt tay, ôm, hôn xã giao, ho hay hắt hơi không làm lây nhiễm virus.

• Ăn uống: Dùng chung bát đũa, ăn chung mâm hay uống chung ly nước không lây viêm gan B (khác với viêm gan A lây qua đường tiêu hóa).

• Nước bọt: Mặc dù virus có trong nước bọt nhưng nồng độ cực thấp. Việc lây qua nước bọt chỉ xảy ra khi cả hai có vết loét miệng nghiêm trọng và hôn sâu kéo dài.

4. Đối tượng nào có nguy cơ cao nhiễm bệnh?

Bất kỳ ai cũng có thể nhiễm viêm gan B, nhưng những nhóm đối tượng sau đây cần đặc biệt thận trọng:

• Nhân viên y tế thường xuyên tiếp xúc với máu và bệnh nhân.

• Người có nhiều bạn tình hoặc quan hệ tình dục không an toàn.

• Người sống chung nhà hoặc có người thân trong gia đình nhiễm HBV.

• Người thường xuyên thực hiện các thủ thuật thẩm mỹ tại các cơ sở kém uy tín.

• Trẻ em sinh ra từ người mẹ đã nhiễm virus.

Bất kỳ ai chưa có miễn dịch và có tiếp xúc với máu, dịch tiết hoặc quan hệ tình dục không an toàn đều có nguy cơ nhiễm viêm gan B.

5. Cách phòng tránh viêm gan B hiệu quả nhất

Dựa trên các con đường lây nhiễm đã phân tích, chuyên gia khuyến cáo các biện pháp bảo vệ sau:

5.1. Tiêm vaccine phòng viêm gan B

Đây là biện pháp an toàn và hiệu quả nhất (đạt trên 95%).

• Trẻ sơ sinh: Tiêm mũi đầu tiên trong vòng 24 giờ sau sinh.

• Người lớn: Cần làm xét nghiệm HBsAg và Anti-HBs. Nếu chưa có kháng thể, cần tiêm đủ liệu trình 3 mũi.

5.2. Quan hệ tình dục an toàn

Sử dụng bao cao su đúng cách và chung thủy một vợ một chồng. Tầm soát sức khỏe định kỳ cho cả bạn đời để đảm bảo an toàn.

5.3. Không dùng chung đồ dùng cá nhân

Tuyệt đối không dùng chung bàn chải, dao cạo hay bấm móng tay với bất kỳ ai. Khi đi làm đẹp (xăm hình, làm móng), hãy chọn những cơ sở uy tín, đảm bảo kim và dụng cụ được thay mới hoặc tiệt trùng bằng nồi hấp chuẩn y tế.

5.4. Bảo vệ từ mẹ sang con

Phụ nữ chuẩn bị mang thai nên xét nghiệm viêm gan B. Nếu mẹ bị nhiễm, trẻ sơ sinh cần được tiêm vaccine viêm gan B kết hợp với huyết thanh kháng HBV (HBIG) ngay sau khi sinh để ngăn chặn virus xâm nhập.

6. Khi nào bạn cần đi xét nghiệm viêm gan B?

Đừng đợi đến khi vàng da hay đau hạ sườn phải mới đi khám, vì lúc đó gan có thể đã tổn thương nặng. Bạn nên đi xét nghiệm ngay nếu:

• Chưa từng tiêm vaccine hoặc không nhớ rõ lịch sử tiêm chủng.

• Vừa có hành vi nguy cơ (quan hệ không an toàn, dẫm phải kim tiêm...).

• Gia đình có người nhiễm viêm gan B hoặc ung thư gan.

• Chuẩn bị kết hôn hoặc có kế hoạch sinh con.

Xét nghiệm viêm gan B thường được khuyến cáo thực hiện trước khi tiêm phòng để quyết định có cần tiêm vắc xin hay không.

7. Câu hỏi thường gặp

7.1. Viêm gan B có lây qua đường nước bọt không?

Mặc dù virus HBV có tồn tại trong nước bọt nhưng với nồng độ rất thấp, không đủ để gây nhiễm qua các tiếp xúc thông thường. Tuy nhiên, rủi ro lây nhiễm vẫn có thể xảy ra trong trường hợp hôn sâu nếu cả hai người đều có các tổn thương, vết loét trong khoang miệng hoặc chảy máu chân răng, khiến máu nhiễm virus xâm nhập trực tiếp vào niêm mạc của người lành.

7.2. Viêm gan B có lây qua đường ăn uống không?

KHÔNG. Virus viêm gan B không lây qua đường tiêu hóa. Bạn hoàn toàn có thể yên tâm khi ăn chung mâm, dùng chung bát đũa hoặc uống chung ly với người bệnh. Khác với viêm gan A lây qua thực phẩm bẩn, viêm gan B chỉ lây qua dịch cơ thể (máu, dịch âm đạo, tinh dịch). Do đó, việc kỳ thị hay ăn uống tách biệt với người nhiễm HBV là không cần thiết.

7.3. Chồng bị viêm gan B có lây sang vợ không?

CÓ, nguy cơ lây nhiễm rất cao nếu không có biện pháp phòng ngừa. Quan hệ tình dục không an toàn là một trong ba con đường lây chính của virus HBV. Lời khuyên: Người vợ nên đi xét nghiệm tầm soát ngay. Nếu kết quả âm tính và chưa có kháng thể, cần tiêm vaccine đầy đủ. Trong thời gian đợi vaccine phát huy tác dụng, nên sử dụng bao cao su khi quan hệ để đảm bảo an toàn tuyệt đối.

7.4. Viêm gan B thể ngủ yên có lây không?

Người ở "thể ngủ yên" (người mang virus không hoạt động) là trường hợp virus HBV tồn tại trong cơ thể nhưng không nhân lên và không tấn công tế bào gan. Tuy nhiên, vẫn có khả năng lây nhiễm cho người khác. Dù virus không hoạt động mạnh, chúng vẫn hiện diện trong máu và dịch tiết. Nếu những dịch này xâm nhập vào cơ thể người chưa có miễn dịch, người đó vẫn có nguy cơ nhiễm bệnh.

7.5. Viêm gan B có lây qua tiếp xúc thông thường không?

Bạn có thể hoàn toàn yên tâm vì viêm gan B KHÔNG lây qua các tiếp xúc xã giao thông thường như:

• Bắt tay, ôm, hôn nhẹ vào má.

• Ho, hắt hơi.

• Dùng chung nhà vệ sinh, hồ bơi.

• Tiếp xúc gián tiếp qua các bề mặt như tay nắm cửa, bàn ghế. Mọi rào cản về giao tiếp xã hội với người bệnh nên được dỡ bỏ để giúp họ hòa nhập cộng đồng tốt hơn.

Kết luận

Hiểu rõ viêm gan B lây qua đường nào chính là "chìa khóa" giúp bạn chủ động bảo vệ bản thân và gia đình. Đây là căn bệnh có thể phòng ngừa được bằng vaccine và lối sống khoa học. Đừng để sự chủ quan khiến virus HBV có cơ hội xâm nhập vào cơ thể.

Nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc chưa từng tầm soát, hãy đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được xét nghiệm và tư vấn tiêm chủng kịp thời.