Viêm Họng Do Liên Cầu Là Gì? Dấu Hiệu Nhận Biết Và Cách Điều Trị

Viêm họng do liên cầu là một thể viêm họng nhiễm khuẩn đặc biệt nguy hiểm thường gặp ở cả trẻ em và người lớn. Khác với các trường hợp viêm họng do virus thông thường, bệnh lý này bắt buộc phải điều trị bằng kháng sinh để ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm ở tim, thận và khớp.

Bài viết này cung cấp thông tin về nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách điều trị viêm họng do liên cầu khuẩn hiệu quả hiện nay.

Tìm hiểu về viêm họng do liên cầu

1. Viêm Họng Do Liên Cầu Là Gì?

Viêm họng do liên cầu (Strep throat) là tình trạng nhiễm trùng vùng cổ họng và amidan do vi khuẩn Liên cầu khuẩn nhóm A (tên khoa học là Streptococcus pyogenes) gây ra. Bệnh đặc trưng bởi cơn đau họng khởi phát đột ngột và mức độ đau nghiêm trọng.

Viêm họng do liên cầu chiếm khoảng 5% - 15% các trường hợp viêm họng ở người lớn và lên đến 20% - 30% ở trẻ em (đặc biệt là lứa tuổi từ 5 đến 15 tuổi). Bệnh có khả năng lây lan rất nhanh trong cộng đồng, trường học hoặc gia đình.

2. Nguyên Nhân Và Con Đường Lây Truyền

2.1. Tác nhân gây bệnh

• Thủ phạm duy nhất gây bệnh là vi khuẩn Liên cầu khuẩn tan huyết beta nhóm A (Group A Streptococcus).

• Vi khuẩn này cư trú ở vùng mũi và họng của người bệnh hoặc người lành mang trùng.

2.2. Con đường lây truyền dịch tễ

Vi khuẩn liên cầu lây lan chủ yếu qua đường hô hấp:

• Giọt bắn: Khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện, các giọt bắn chứa vi khuẩn sẽ phát tán vào không khí và người lành hít phải.

• Tiếp xúc trực tiếp: Sử dụng chung đồ dùng cá nhân, ly uống nước, khăn mặt hoặc bát đũa với người bệnh.

• Bề mặt bẩn: Chạm tay vào các bề mặt có dính vi khuẩn (tay nắm cửa, mặt bàn) rồi đưa lên mắt, mũi, miệng.

Hình ảnh viêm họng do liên cầu

3. Dấu Hiệu Nhận Biết Viêm Họng Do Liên Cầu

Triệu chứng của viêm họng do liên cầu thường bộc phát rất nhanh (trong vòng 2 - 5 ngày sau khi tiếp xúc với nguồn bệnh). Dưới đây là các dấu hiệu điển hình:

3.1. Triệu chứng tại chỗ (Vùng họng)

• Đau họng đột ngột: Cơn đau nhói xuất hiện nhanh chóng, nuốt đau dữ dội, kể cả khi nuốt nước bọt.

• Amidan sưng đỏ: Khi há miệng to, có thể thấy hai amidan sưng to, đỏ rực và thường có mảng mủ trắng hoặc vệt mủ xám phủ trên bề mặt.

• Chấm xuất huyết: Xuất hiện các đốm đỏ nhỏ (đốm xuất huyết) trên vòm miệng cứng hoặc vòm miệng mềm.

• Sưng hạch cổ: Các hạch bạch huyết ở vùng cổ dưới hàm sưng to, sờ vào thấy đau và di động.

3.2. Triệu chứng toàn thân

• Sốt cao: Người bệnh thường sốt đột ngột trên 38.5 độ C, kèm theo cảm giác ớn lạnh.

• Đau đầu, mệt mỏi: Cơ thể suy nhược, đau nhức các cơ.

• Triệu chứng ở trẻ em: Trẻ nhỏ có thể bị đau bụng, buồn nôn, nôn mửa hoặc quấy khóc, bỏ ăn do nuốt đau.

Viêm họng do liên cầu khuẩn thường KHÔNG đi kèm với các triệu chứng của virus như: ho, sổ mũi, nghẹt mũi, khàn tiếng hoặc viêm kết mạc (đỏ mắt). Nếu bạn bị đau họng kèm ho và chảy mũi, nhiều khả năng bạn chỉ bị viêm họng do virus.

4. Viêm Họng Do Liên Cầu Có Nguy Hiểm Không?

Nếu không được điều trị bằng kháng sinh đúng phác đồ và đủ liều, liên cầu khuẩn nhóm A có thể lan rộng và gây ra các biến chứng hậu nhiễm trùng nghiêm trọng:

Ở một số trường hợp, liên cầu khuẩn nhóm A tiết ra độc tố gây sốt tinh hồng nhiệt, thường gặp ở trẻ em từ 5–15 tuổi.

5. Phương Pháp Chẩn Đoán Tại Cơ Sở Y Tế

Vì các triệu chứng lâm sàng rất dễ nhầm lẫn với viêm họng do virus, bác sĩ bắt buộc phải thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng để khẳng định chẩn đoán:

1. Test nhanh tìm kháng nguyên liên cầu (RADT): Bác sĩ dùng tăm bông quệt dịch ở vùng họng và amidan. Kết quả có sau 10 - 15 phút. Nếu kết quả Dương tính (+), người bệnh được chỉ định dùng kháng sinh ngay.

2. Nuôi cấy dịch họng: Đây là tiêu chuẩn vàng. Nếu test nhanh âm tính nhưng bác sĩ vẫn nghi ngờ lâm sàng (đặc biệt là ở trẻ em), dịch họng sẽ được gửi đi nuôi cấy phòng thí nghiệm. Kết quả có sau 24 - 48 giờ.

6. Cách Điều Trị Viêm Họng Do Liên Cầu

Mục tiêu điều trị là tiêu diệt tận gốc vi khuẩn, làm giảm triệu chứng, rút ngắn thời gian mắc bệnh và ngăn ngừa tuyệt đối biến chứng thấp tim.

6.1. Điều trị nguyên nhân bằng Kháng sinh (Bắt buộc)

Viêm họng do liên cầu là bệnh nhiễm khuẩn, do đó bắt buộc phải dùng kháng sinh. Thuốc cần được uống đúng liều và đủ thời gian (thường là 10 ngày) ngay cả khi các triệu chứng đã biến mất sau 2-3 ngày.

• Nhóm Penicillin: Penicillin V đường uống hoặc Amoxicillin là lựa chọn đầu tay vì hiệu quả cao, an toàn và giá thành rẻ.

• Nhóm Cephalosporin: Cephalexin, Cefuroxime được chỉ định cho các trường hợp cụ thể.

• Nhóm Macrolid: Azithromycin, Clarithromycin hoặc Erythromycin được sử dụng thay thế nếu người bệnh có tiền sử dị ứng nghiêm trọng với Penicillin.

6.2. Điều trị triệu chứng (Hỗ trợ)

• Thuốc giảm đau, hạ sốt: Paracetamol hoặc Ibuprofen giúp hạ sốt và giảm đau họng, giúp người bệnh dễ nuốt hơn. Tuyệt đối không dùng Aspirin cho trẻ em vì nguy cơ gây hội chứng Reye nguy hiểm.

• Thuốc xịt họng hoặc viên ngậm: Chứa chất sát khuẩn hoặc giảm đau tại chỗ để làm dịu niêm mạc họng.

7. Chăm Sóc Tại Nhà Và Phòng Ngừa Lây Nhiễm

Để hỗ trợ điều trị và ngăn ngừa vi khuẩn liên cầu lây lan cho người xung quanh, hãy tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Súc họng bằng nước muối: Sử dụng nước muối sinh lý 0.9% ấm để súc họng nhiều lần trong ngày giúp sát khuẩn và giảm sưng nề.

• Ăn thức ăn mềm, lỏng: Cháo, súp, canh ấm giúp người bệnh dễ nuốt, tránh kích ứng niêm mạc họng đang tổn thương.

• Uống nhiều nước: Nước lọc, nước trái cây ấm giúp giữ ẩm cho họng và ngăn ngừa mất nước do sốt.

• Cách ly và nghỉ ngơi: Người bệnh nên nghỉ học, nghỉ làm ít nhất 24 giờ sau khi bắt đầu liều kháng sinh đầu tiên để tránh lây nhiễm cho cộng đồng.

• Thay bàn chải đánh răng: Hãy vứt bỏ và thay bàn chải đánh răng mới sau khi đã uống kháng sinh được 1 - 2 ngày để tránh tình trạng tự tái nhiễm khuẩn.

• Vệ sinh tay: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn.

Súc miệng bằng nước muối ấm để làm sạch họng và giảm cảm giác khó chịu.

8. Câu Hỏi Thường Gặp

8.1. Viêm họng do liên cầu có tự khỏi không?

Triệu chứng đau họng có thể tự thuyên giảm sau một tuần mà không cần thuốc. Tuy nhiên, nếu không dùng kháng sinh, vi khuẩn liên cầu vẫn tồn tại trong cơ thể và có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm như viêm cầu thận hoặc thấp tim. Do đó, bệnh không nên để tự khỏi.

8.2. Uống kháng sinh bao lâu thì hết lây bệnh?

Thông thường, sau khi uống thuốc kháng sinh đúng liều được khoảng 24 giờ, vi khuẩn liên cầu sẽ bị ức chế hoàn toàn và người bệnh không còn khả năng lây truyền bệnh cho người khác.

8.3. Làm sao phân biệt viêm họng liên cầu và viêm họng do Covid-19/Cúm?

Viêm họng do Covid-19 hoặc cúm thường đi kèm triệu chứng toàn thân đường hô hấp như: ho, ho khan, chảy mũi, nghẹt mũi, khàn tiếng và mất khứu giác/vị giác. Viêm họng liên cầu chủ yếu chỉ gây đau họng dữ dội, sốt cao và có mủ ở amidan, hoàn toàn không gây ho hay sổ mũi.

Kết luận

Viêm họng do liên cầu là bệnh lý cần được can thiệp y khoa sớm và nghiêm túc. Ngay khi nhận thấy các dấu hiệu đau họng đột ngột kèm sốt cao, không ho, hãy đến ngay các cơ sở y tế để được test nhanh và dùng kháng sinh kịp thời, bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.