Tăng Áp Lực Động Mạch Phổi Là Gì? Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Điều Trị

Tăng áp lực động mạch phổi (Pulmonary Hypertension - PH) là một bệnh lý tim - phổi phức tạp và nguy hiểm. Do các triệu chứng giai đoạn đầu thường mờ nhạt, dễ nhầm lẫn với mệt mỏi thông thường hoặc thiếu máu, bệnh thường chỉ được phát hiện khi đã tiến triển nặng.

Nếu không được can thiệp kịp thời, áp lực cao trong mạch máu phổi sẽ gây áp lực ngược lên tim, dẫn đến suy tim phải và đe dọa tính mạng. Bài viết này sẽ cung cấp cho bạn những kiến thức y khoa chuẩn xác về nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và các phương pháp điều trị tiên tiến nhất hiện nay.

Tăng áp lực động mạch phổi là gì?

1. Tăng Áp Lực Động Mạch Phổi Là Gì?

Tăng áp lực động mạch phổi là tình trạng huyết áp trong các động mạch dẫn máu từ tim đến phổi tăng cao bất thường. Khi các mạch máu này bị hẹp, tắc nghẽn hoặc bị phá hủy, tim phải (thất phải) phải gắng sức gấp nhiều lần để bơm máu qua phổi để lấy oxy.

1.1. Chỉ số chẩn đoán y khoa

Theo các đồng thuận y khoa mới nhất, một người được xác định bị tăng áp lực động mạch phổi khi:

• Áp lực động mạch phổi trung bình ($mPAP$): $\ge 20 \text{ mmHg}$ (được đo chính xác thông qua phương pháp thông tim phải).

1.2. So sánh với Tăng huyết áp thông thường

Nhiều người lầm tưởng hai bệnh này là một, nhưng thực tế chúng tác động lên các hệ thống hoàn toàn khác nhau:

2. Phân Loại 5 Nhóm Tăng Áp Lực Động Mạch Phổi (WHO)

Tổ chức Y tế Thế giới chia bệnh này thành 5 nhóm dựa trên nguyên nhân gốc rễ, giúp bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị chính xác:

• Nhóm 1 (PAH): Do tổn thương tại chính thành mạch máu phổi (vô căn, di truyền, nhiễm HIV, hoặc do bệnh xơ cứng bì, lupus).

• Nhóm 2: Do các bệnh lý về tim trái (suy tim trái, bệnh van tim hẹp/hở). Đây là nhóm phổ biến nhất.

• Nhóm 3: Do bệnh lý phổi và tình trạng thiếu oxy mạn tính (COPD, xơ phổi, ngưng thở khi ngủ).

• Nhóm 4: Do huyết khối (cục máu đông) mạn tính gây tắc nghẽn mạch phổi mà không tan hết.

• Nhóm 5: Do các nguyên nhân hỗn hợp hoặc chưa rõ cơ chế (bệnh huyết học, rối loạn chuyển hóa).

Phân loại tăng áp lực động mạch phổi

3. Triệu Chứng Nhận Biết Theo Giai Đoạn

Triệu chứng của tăng áp phổi thường tiến triển từ từ, khiến người bệnh dễ chủ quan:

3.1. Giai đoạn khởi phát (Dễ bỏ sót)

• Khó thở khi gắng sức: Thấy hụt hơi khi leo cầu thang, đi bộ nhanh.

• Mệt mỏi vô cớ: Cảm giác kiệt sức dù không làm việc nặng.

• Chóng mặt: Thỉnh thoảng thấy choáng váng do oxy lên não không đủ.

3.2. Giai đoạn tiến triển và nặng

• Đau tức ngực: Cảm giác đè ép vùng ngực khi hoạt động.

• Phù nề: Sưng chân, mắt cá chân hoặc phù bụng (cổ trướng) do tim phải bị suy, không hút được máu về.

• Tím tái: Môi và đầu ngón tay chuyển màu xanh tím.

• Ngất xỉu: Xảy ra khi áp lực phổi quá cao làm giảm lưu lượng máu đột ngột.

4. Phương Pháp Chẩn Đoán Chính Xác

Để xác định bệnh, bác sĩ thường chỉ định các kỹ thuật sau:

• Siêu âm tim: Bước sàng lọc đầu tiên để ước tính áp lực phổi và kiểm tra chức năng tim phải.

• Thông tim phải (Gold Standard): Đây là tiêu chuẩn vàng. Bác sĩ đưa một ống thông nhỏ vào tim để đo trực tiếp áp suất bên trong động mạch phổi.

• Chụp CT ngực/MRI tim: Đánh giá cấu trúc phổi và tình trạng các mạch máu lớn.

• Đo chức năng hô hấp: Kiểm tra xem nguyên nhân có phải do các bệnh phổi mạn tính (COPD, xơ phổi) hay không.

Chẩn đoán bệnh chính xác giúp đưa ra chỉ định điều trị phù hợp

5. Điều Trị Tăng Áp Lực Động Mạch Phổi Hiệu Quả

Mục tiêu điều trị là giảm áp lực phổi, cải thiện chất lượng sống và ngăn ngừa suy tim.

5.1. Điều trị bằng thuốc đặc hiệu

• Thuốc giãn mạch phổi: Các nhóm thuốc như Sildenafil (ức chế PDE-5), Bosentan (kháng thụ thể Endothelin) giúp mở rộng mạch máu phổi.

• Thuốc lợi tiểu: Giúp cơ thể đào thải nước dư thừa, giảm gánh nặng cho tim phải.

• Thuốc chống đông: Ngăn ngừa hình thành cục máu đông trong phổi (đặc biệt quan trọng với nhóm 4).

• Oxy liệu pháp: Cung cấp thêm oxy cho bệnh nhân bị thiếu oxy mạn tính.

5.2. Can thiệp và Phẫu thuật

• Phẫu thuật bóc tách nội mạc động mạch phổi: Dành cho bệnh nhân nhóm 4 bị huyết khối mạn tính.

• Ghép phổi: Là lựa chọn cuối cùng khi các phương pháp nội khoa không còn hiệu quả.

6. Chế Độ Sinh Hoạt Và Phòng Ngừa

Người bệnh tăng áp phổi cần một lối sống khắt khe để tránh làm bệnh trầm trọng hơn:

• Hạn chế muối: Ăn nhạt giúp giảm giữ nước và giảm áp lực cho tim.

• Vận động nhẹ nhàng: Đi bộ ngắn, tránh các bài tập gắng sức mạnh hoặc mang vác nặng.

• Tránh độ cao: Sống hoặc đi du lịch ở vùng núi cao có thể làm tình trạng thiếu oxy trở nên tồi tệ hơn.

• Tiêm phòng: Tiêm vắc xin cúm và phế cầu hàng năm vì nhiễm trùng hô hấp là "kẻ thù" số 1 của người bệnh tăng áp phổi.

• Nghỉ ngơi đầy đủ, ngủ đúng giờ, tránh stress kéo dài.

• Không hút thuốc lá và tránh khói thuốc thụ động.

• Hạn chế rượu bia và các chất kích thích.

• Uống đủ nước nhưng tránh uống quá nhiều nếu có suy tim kèm theo.

• Giữ cân nặng hợp lý, tránh thừa cân – béo phì.

• Kiểm soát tốt các bệnh nền như tim mạch, phổi mạn tính, tiểu đường.

• Tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ theo chỉ định bác sĩ.

• Đi khám sớm khi có dấu hiệu khó thở tăng dần, mệt nhiều, đau ngực, phù chân.

7. Câu Hỏi Thường Gặp

7.1. Bệnh tăng áp lực động mạch phổi có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Đa số trường hợp là bệnh mạn tính và cần điều trị suốt đời. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân do cục máu đông (nhóm 4) hoặc do bệnh van tim (nhóm 2), phẫu thuật có thể giúp cải thiện đáng kể, thậm chí đưa áp lực phổi về mức bình thường.

7.2. Người bệnh có nên mang thai không?

Phụ nữ bị tăng áp lực động mạch phổi được khuyến cáo không nên mang thai vì sự thay đổi lưu lượng máu và áp lực khi mang thai gây nguy cơ tử vong rất cao cho cả mẹ và bé.

7.3. Tại sao người bệnh thường xuyên bị ngất?

Khi áp lực phổi quá cao, tim phải không thể đẩy đủ máu qua phổi để đến tim trái, dẫn đến lượng máu giàu oxy cung cấp cho não bị sụt giảm đột ngột, gây ngất.

Kết luận

Tăng áp lực động mạch phổi là một bệnh lý phức tạp đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ tim mạch và hô hấp. Việc phát hiện sớm ngay từ khi có dấu hiệu khó thở nhẹ là chìa khóa để kéo dài tuổi thọ.