Thuốc Sổ Mũi Nên Dùng Loại Nào? Phân Loại, Liều Dùng Và Cách Chọn An Toàn

Sổ mũi (chảy nước mũi) là tình trạng chất nhầy tiết ra nhiều từ hốc mũi, thường gặp khi cảm lạnh, viêm mũi dị ứng hoặc viêm xoang. Việc lựa chọn thuốc sổ mũi phù hợp theo nguyên nhân không chỉ giúp giảm triệu chứng nhanh mà còn hạn chế biến chứng và tác dụng phụ không mong muốn.

Bài viết dưới đây cung cấp thông tin tham khảo y khoa về các nhóm thuốc sổ mũi phổ biến, liều dùng thường gặp và cách sử dụng an toàn cho từng đối tượng.

Nên chọn thuốc sổ mũi như thế nào?

1. Thuốc sổ mũi nên dùng loại nào?

Dưới đây là gợi ý lựa chọn nhóm thuốc sổ mũi theo từng nguyên nhân thường gặp:

2. Nguyên nhân gây sổ mũi theo từng nhóm

Hiểu rõ nguyên nhân gây sổ mũi là bước quan trọng giúp lựa chọn đúng thuốc và tránh lạm dụng thuốc không cần thiết. Dưới đây là các nhóm nguyên nhân thường gặp nhất:

2.1. Sổ mũi do cảm lạnh, cảm cúm

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, thường gặp khi thời tiết thay đổi hoặc cơ thể suy giảm miễn dịch.

• Dịch mũi ban đầu trong, loãng; sau đó có thể đặc hơn

• Thường kèm theo hắt hơi, đau họng, ho nhẹ, mệt mỏi

• Nguyên nhân chủ yếu do virus → không cần dùng kháng sinh

Điều trị chủ yếu là thuốc giảm triệu chứng, nghỉ ngơi và chăm sóc tại nhà.

2.2. Sổ mũi do viêm mũi dị ứng

Xảy ra khi cơ thể tiếp xúc với dị nguyên như bụi nhà, phấn hoa, lông động vật, thời tiết lạnh.

• Sổ mũi trong, chảy nhiều, hắt hơi liên tục

• Ngứa mũi, ngứa mắt, nghẹt mũi

• Triệu chứng có thể kéo dài hoặc tái phát theo mùa

Thường đáp ứng tốt với thuốc kháng histamin và corticosteroid xịt mũi.

2.3. Sổ mũi do viêm xoang

Viêm xoang khiến dịch nhầy ứ đọng trong các hốc xoang và chảy xuống mũi hoặc họng.

• Dịch mũi đặc, màu vàng hoặc xanh

• Đau đầu, nặng mặt, đau vùng trán – má

• Nghẹt mũi kéo dài, có thể kèm sốt nhẹ

Cần điều trị nguyên nhân, tránh tự ý dùng thuốc kéo dài.

2.4. Sổ mũi ở trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh

Do hệ miễn dịch và cấu trúc mũi chưa hoàn thiện, trẻ rất dễ bị sổ mũi.

• Thường do nhiễm siêu vi hoặc thay đổi thời tiết

• Trẻ có thể quấy khóc, bú kém, ngủ không ngon

Ưu tiên nước muối sinh lý, hút mũi nhẹ nhàng, hạn chế dùng thuốc.

Sổ mũi không phải là bệnh mà là triệu chứng của nhiều tình trạng khác nhau ở đường hô hấp.

3. Phân loại các nhóm thuốc sổ mũi phổ biến hiện nay

3.1. Nhóm thuốc kháng histamin

Thường dùng cho sổ mũi do dị ứng. Histamin là chất trung gian gây ngứa, hắt hơi và tăng tiết dịch mũi.

Kháng histamin thế hệ 1 (gây buồn ngủ):

• Chlorpheniramine, Dexchlorpheniramine

• Ưu điểm: Giảm sổ mũi nhanh

• Nhược điểm: Buồn ngủ, khô miệng

Kháng histamin thế hệ 2 (ít gây buồn ngủ):

• Loratadine, Cetirizine, Fexofenadine

• Phù hợp cho người cần tỉnh táo khi làm việc hoặc lái xe

3.2. Nhóm thuốc co mạch (Decongestants)

Thuốc làm co mạch niêm mạc mũi, giúp thông mũi nhanh.

• Dạng xịt/nhỏ mũi: Oxymetazoline, Xylometazoline, Naphazoline

• Dạng uống: Thường phối hợp trong thuốc cảm cúm (Phenylpropanolamine, Pseudoephedrine)

⚠️ Không dùng quá 3–5 ngày để tránh viêm mũi do thuốc.

3.3. Nhóm corticosteroid dạng xịt

• Hoạt chất thường gặp: Budesonide, Fluticasone

• Tác dụng kháng viêm mạnh, phù hợp cho viêm mũi dị ứng mạn tính, viêm xoang

• Hiệu quả rõ sau vài ngày sử dụng liên tục

4. Liều dùng thuốc sổ mũi thường gặp

⚠️ Liều dùng dưới đây mang tính tham khảo theo hướng dẫn chung. Việc sử dụng cụ thể cần tuân theo tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

5. Cách chọn thuốc sổ mũi an toàn cho đối tượng đặc biệt

5.1. Cho trẻ em và trẻ sơ sinh

• Trẻ dưới 2 tuổi: Hạn chế tối đa thuốc co mạch. Ưu tiên rửa mũi bằng nước muối sinh lý 0,9% và hút mũi nhẹ nhàng.

• Siro thảo dược: Các sản phẩm như siro ho cảm Ích Nhi hoặc Cottuf (không kháng sinh) là lựa chọn an toàn cho bé từ 3 tháng tuổi.

5.2. Cho phụ nữ mang thai

• 3 tháng đầu: Cần hết sức thận trọng. Natri Cromolyn xịt mũi hoặc nước muối sinh lý được đánh giá an toàn nhất.

• Thuốc xịt: Có thể sử dụng Budesonide (Benita) nếu có chỉ định của bác sĩ vì thuộc nhóm an toàn mức độ B.

5.3. Cho người cao tuổi hoặc người có bệnh nền (Tim mạch, Tiểu đường)

Tránh các thuốc chứa Phenylpropanolamine hoặc Pseudoephedrine vì chúng gây tăng huyết áp và nhịp tim. Nên ưu tiên thuốc kháng Histamin thế hệ 2 hoặc xịt nước muối biển sâu như Xisat.

Việc lựa chọn thuốc sổ mũi an toàn cần dựa trên độ tuổi, nguyên nhân gây bệnh và tình trạng sức khỏe nền

6. Thuốc sổ mũi không kê đơn thường gặp tại nhà thuốc

• Kháng histamin thế hệ 2 (Loratadine, Cetirizine)

• Nước muối sinh lý, nước muối biển sâu

• Một số thuốc cảm cúm phối hợp (dùng ngắn ngày)

Người bệnh nên ưu tiên mua thuốc tại nhà thuốc uy tín, có dược sĩ tư vấn, tránh mua thuốc trôi nổi hoặc dùng theo kinh nghiệm truyền miệng.

7. Cảnh báo quan trọng khi dùng thuốc sổ mũi

• Không lạm dụng thuốc xịt co mạch

• Tránh dùng chung với rượu bia (tăng độc tính gan, buồn ngủ)

• Không tự ý dùng kháng sinh khi sổ mũi

8. Sai lầm thường gặp khi sử dụng thuốc sổ mũi

Việc dùng thuốc sổ mũi không đúng cách có thể khiến triệu chứng kéo dài, thậm chí gây biến chứng mạn tính.

• Lạm dụng thuốc xịt co mạch: Dùng quá 5 ngày liên tục dễ gây viêm mũi do thuốc, nghẹt mũi nặng hơn ban đầu.

• Tự ý phối hợp nhiều loại thuốc: Uống đồng thời thuốc cảm cúm, thuốc dị ứng và thuốc giảm đau có thể dẫn đến quá liều Paracetamol.

• Dùng thuốc người lớn cho trẻ em: Trẻ nhỏ rất nhạy cảm với thuốc kháng histamin và thuốc co mạch, dễ buồn ngủ, ức chế hô hấp.

• Thấy đỡ là ngưng ngay: Với thuốc xịt corticosteroid, việc ngưng sớm có thể làm triệu chứng tái phát nhanh.

Việc sử dụng đúng thuốc, đúng liều và đúng đối tượng là yếu tố quyết định hiệu quả và độ an toàn.

9. Dùng thuốc sổ mũi bao lâu thì khỏi?

Thời gian cải thiện sổ mũi phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh và loại thuốc sử dụng:

• Cảm lạnh thông thường: 3–5 ngày, chủ yếu điều trị triệu chứng.

• Viêm mũi dị ứng: Có thể kéo dài nhiều tuần; thuốc kháng histamin và corticosteroid xịt cần dùng đều đặn.

• Viêm xoang: Thường từ 7–14 ngày hoặc lâu hơn nếu mạn tính.

Nếu sau 7–10 ngày dùng thuốc mà sổ mũi không cải thiện hoặc nặng hơn, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân chính xác.

10. Câu hỏi thường gặp

10.1. Dùng thuốc xịt mũi liên tục có sao không?

Không nên dùng quá 3–5 ngày vì có thể gây nghẹt mũi dội ngược.

10.2. Sổ mũi xanh có cần uống kháng sinh?

Không phải lúc nào cũng cần. Chỉ dùng kháng sinh khi có chỉ định y tế.

10.3. Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Khi sốt cao kéo dài, khó thở, đau xoang nhiều hoặc triệu chứng không cải thiện sau 7–10 ngày.

Kết luận

Sổ mũi là triệu chứng rất thường gặp, có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi và do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ cảm lạnh thông thường đến viêm mũi dị ứng hay nhiễm khuẩn đường hô hấp. Việc hiểu rõ nguyên nhân gây sổ mũi theo từng nhóm đối tượng sẽ giúp lựa chọn cách xử trí và thuốc điều trị phù hợp, tránh lạm dụng thuốc không cần thiết.

Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo thông tin y tế, không thay thế cho chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Người bệnh nên tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi sử dụng thuốc.