Atezolizumab là một trong những thuốc miễn dịch điều trị ung thư hiện đại đang được sử dụng rộng rãi trong nhiều phác đồ điều trị hiện nay. Khác với hóa trị truyền thống, thuốc hoạt động bằng cách kích hoạt hệ miễn dịch của cơ thể để nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư.

Vậy Atezolizumab là thuốc gì, được chỉ định trong những loại ung thư nào và cần lưu ý gì khi sử dụng? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ từ cơ chế tác dụng đến các tác dụng phụ quan trọng của loại thuốc này.

Cấu trúc hóa học của Atezolizumab

1. Atezolizumab là gì?

Atezolizumab là một thuốc điều trị ung thư thuộc nhóm liệu pháp miễn dịch (immunotherapy), cụ thể là nhóm thuốc ức chế PD-L1.

Thuốc được sử dụng nhằm hỗ trợ hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư hiệu quả hơn.

Atezolizumab là kháng thể đơn dòng được sản xuất bằng công nghệ sinh học và thường được truyền tĩnh mạch tại bệnh viện dưới sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa ung bướu.

Một trong những biệt dược nổi tiếng chứa hoạt chất này là Tecentriq.

2. Atezolizumab hoạt động như thế nào?

Trong cơ thể, nhiều tế bào ung thư có khả năng “ẩn mình” khỏi hệ miễn dịch bằng cách sử dụng protein PD-L1 để vô hiệu hóa tế bào miễn dịch T-cell.

Atezolizumab hoạt động bằng cách:

• Gắn vào PD-L1

• Ngăn PD-L1 liên kết với PD-1

• Khôi phục khả năng nhận diện tế bào ung thư của hệ miễn dịch

Nhờ đó, hệ miễn dịch có thể tiếp tục tấn công và tiêu diệt tế bào ác tính.

Cơ chế này khác với hóa trị truyền thống vốn tiêu diệt trực tiếp cả tế bào ung thư và tế bào lành.

Cơ chế tác động của thuốc Atezolizumab

3. Công dụng của Atezolizumab

Atezolizumab là thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch PD-L1, được sử dụng trong điều trị nhiều loại ung thư tiến triển hoặc di căn. Thuốc có thể dùng đơn trị hoặc phối hợp với các thuốc hóa trị, nhắm trúng đích và miễn dịch khác tùy từng bệnh lý.

3.1. Ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC)

Điều trị bổ trợ sau phẫu thuật:

Atezolizumab được chỉ định điều trị bổ trợ sau phẫu thuật và hóa trị chứa platinum cho bệnh nhân:

• ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn II–IIIA

• có biểu hiện PD-L1 trên ≥1% tế bào u.

Điều trị bước một ung thư phổi không tế bào nhỏ di căn

Dùng đơn trị cho bệnh nhân:

• NSCLC di căn

• biểu hiện PD-L1 cao

• không có đột biến EGFR hoặc ALK.

Điều trị sau thất bại hóa trị platinum

Chỉ định cho bệnh nhân NSCLC di căn tiến triển trong hoặc sau hóa trị chứa platinum.

Phối hợp hóa trị và thuốc kháng VEGF:

Atezolizumab còn được chỉ định phối hợp:

• bevacizumab + paclitaxel + carboplatin
  hoặc
• paclitaxel protein-bound + carboplatin

trong điều trị bước một NSCLC không tế bào vảy di căn không có đột biến EGFR hoặc ALK.

3.2. Ung thư phổi tế bào nhỏ giai đoạn lan rộng (ES-SCLC)

Điều trị bước một

Phối hợp với:

• carboplatin

• etoposide

cho bệnh nhân ung thư phổi tế bào nhỏ giai đoạn lan rộng.

Điều trị duy trì

Atezolizumab phối hợp lurbinectedin được chỉ định điều trị duy trì cho bệnh nhân:

• ES-SCLC

• bệnh không tiến triển sau điều trị cảm ứng bước một bằng atezolizumab (hoặc atezolizumab/hyaluronidase) kết hợp carboplatin và etoposide.

Đây là một trong những chỉ định mới được FDA phê duyệt gần đây.

3.3. Ung thư biểu mô tế bào gan (HCC)

Chỉ định phối hợp bevacizumab trong:

• ung thư biểu mô tế bào gan không thể phẫu thuật hoặc di căn

• chưa điều trị toàn thân trước đó.

3.4. Melanoma có đột biến BRAF V600

Atezolizumab được sử dụng phối hợp:

• cobimetinib

• vemurafenib

cho bệnh nhân:

• melanoma không thể cắt bỏ hoặc di căn

• có đột biến BRAF V600 dương tính.

3.5. Sarcoma phần mềm dạng phế nang (ASPS)

Dùng đơn trị cho: Sarcoma phần mềm dạng phế nang không thể cắt bỏ hoặc di căn.

3.6. Các chỉ định đã bị rút khỏi FDA

• Ung thư biểu mô niệu mạc: Chỉ định này đã được nhà sản xuất tự nguyện rút khỏi thị trường Hoa Kỳ năm 2022 do nghiên cứu xác nhận không đạt tiêu chí sống còn toàn bộ.

• Ung thư vú bộ ba âm tính (TNBC): FDA đã rút phê duyệt năm 2021 đối với chỉ định phối hợp atezolizumab với paclitaxel protein-bound trong TNBC PD-L1 dương tính.

Atezolizumab giúp hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư tốt hơn.

4. Atezolizumab được sử dụng như thế nào?

Thuốc được dùng bằng đường truyền tĩnh mạch tại cơ sở y tế.

Thời gian truyền thường kéo dài:

• Khoảng 30–60 phút/lần

• Lặp lại mỗi 2–4 tuần tùy phác đồ

Trong quá trình truyền, bệnh nhân sẽ được theo dõi:

• Huyết áp

• Mạch

• Phản ứng dị ứng

• Tác dụng phụ miễn dịch

Không nên tự ý bỏ điều trị hoặc thay đổi lịch truyền nếu chưa có ý kiến bác sĩ.

5. Tác dụng phụ thường gặp của Atezolizumab

Atezolizumab có thể gây một số tác dụng phụ liên quan đến hệ miễn dịch, mức độ từ nhẹ đến trung bình:

• Mệt mỏi: Uể oải, giảm năng lượng, chán ăn

• Rối loạn tiêu hóa: Buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy (cần báo bác sĩ nếu kéo dài)

• Phản ứng trên da: Nổi ban, ngứa, khô da; hiếm gặp trường hợp nặng

• Tăng men gan: Có thể gây viêm gan miễn dịch, vàng da, mệt nhiều

Người bệnh cần theo dõi và xét nghiệm định kỳ để phát hiện sớm các bất thường.

6. Các tác dụng phụ nguy hiểm cần đặc biệt lưu ý

Do kích hoạt hệ miễn dịch, Atezolizumab có thể gây phản ứng tự miễn tấn công nhầm cơ quan lành:

• Viêm phổi miễn dịch: Ho kéo dài, khó thở, đau ngực → cần cấp cứu sớm

• Rối loạn nội tiết: Ảnh hưởng tuyến giáp, thượng thận, tuyến yên → mệt kéo dài, tăng/giảm cân, chóng mặt

• Viêm đại tràng miễn dịch: Tiêu chảy nặng, đau bụng, có thể có máu trong phân

• Viêm gan miễn dịch: Vàng da, nước tiểu sẫm, đau hạ sườn phải

Khi có dấu hiệu bất thường, người bệnh cần liên hệ bác sĩ ngay để được xử trí kịp thời.

7. Ai không nên dùng Atezolizumab?

Thuốc cần thận trọng hoặc không phù hợp với:

• Người có bệnh tự miễn nặng

• Người ghép tạng

• Phụ nữ mang thai

• Người đang nhiễm trùng nặng

Ngoài ra, người có tiền sử:

• Lupus ban đỏ

• Viêm khớp dạng thấp

• Viêm ruột tự miễn

cần được đánh giá kỹ trước điều trị.

8. Những lưu ý quan trọng khi dùng Atezolizumab

• Theo dõi sức khỏe định kỳ: Xét nghiệm máu, kiểm tra gan thận và chức năng hô hấp để phát hiện sớm tác dụng phụ

• Không tự ý dùng thuốc khác: Đặc biệt là corticoid hoặc thuốc ức chế miễn dịch; cần thông báo đầy đủ thuốc đang sử dụng cho bác sĩ

• Tránh mang thai trong điều trị: Thuốc có thể gây hại cho thai nhi, cần dùng biện pháp tránh thai hiệu quả trong và sau điều trị theo hướng dẫn bác sĩ

Tuân thủ đúng chỉ định giúp tăng hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ biến chứng.

9. Atezolizumab có phải hóa trị không?

Câu trả lời là KHÔNG.

Atezolizumab là thuốc miễn dịch điều trị ung thư, không phải thuốc hóa trị truyền thống.

Điểm khác biệt:

• Hóa trị tiêu diệt trực tiếp tế bào ung thư

• Atezolizumab kích hoạt hệ miễn dịch chống ung thư

Trong nhiều phác đồ, thuốc có thể được kết hợp cùng hóa trị để tăng hiệu quả.

Thuốc Tecentriq chứa Atezolizumab do Roche sản xuất

10. Câu hỏi thường gặp

10.1. Atezolizumab có chữa khỏi ung thư không?

Thuốc không đảm bảo chữa khỏi hoàn toàn ung thư, nhưng có thể kéo dài thời gian sống, làm chậm tiến triển bệnh và cải thiện chất lượng cuộc sống ở nhiều bệnh nhân phù hợp.

10.2. Dùng Atezolizumab có bị rụng tóc không?

Rụng tóc thường ít gặp hơn hóa trị truyền thống. Tuy nhiên nếu phối hợp hóa trị, nguy cơ rụng tóc có thể tăng lên.

10.3. Điều trị bằng Atezolizumab kéo dài bao lâu?

Thời gian điều trị phụ thuộc:

• Loại ung thư

• Đáp ứng điều trị

• Tác dụng phụ gặp phải

Một số bệnh nhân có thể điều trị nhiều tháng hoặc lâu hơn.

Kết luận

Atezolizumab là thuốc miễn dịch hiện đại giúp hỗ trợ hệ miễn dịch chống lại tế bào ung thư hiệu quả hơn. Thuốc hiện được ứng dụng trong điều trị nhiều loại ung thư như ung thư phổi, ung thư gan và ung thư bàng quang.

Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, Atezolizumab cũng có thể gây ra các tác dụng phụ miễn dịch nghiêm trọng nếu không được theo dõi đúng cách. Vì vậy, người bệnh cần tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn của bác sĩ và tái khám định kỳ trong suốt quá trình điều trị.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính tham khảo và không thay thế cho tư vấn y khoa chuyên nghiệp.