Tradipitant Là Gì? Công Dụng, Cơ Chế Tác Dụng Và Tiềm Năng Điều Trị

Buồn nôn và nôn mửa là những triệu chứng thường gặp trong nhiều tình trạng khác nhau, từ say tàu xe, rối loạn tiêu hóa đến các bệnh mạn tính liên quan hệ thần kinh trung ương. Trong hơn 40 năm qua, các lựa chọn thuốc điều trị say tàu xe gần như không có nhiều đột phá, chủ yếu dựa vào kháng histamin hoặc thuốc kháng cholinergic với nhiều tác dụng phụ như buồn ngủ, khô miệng.

Sự xuất hiện của Tradipitant – một thuốc đối kháng thụ thể neurokinin-1 (NK-1) dạng uống – đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong điều trị buồn nôn và nôn mửa, đặc biệt là say tàu xe. Việc FDA chính thức phê duyệt Tradipitant không chỉ mở ra một lựa chọn điều trị mới mà còn cho thấy tiềm năng ứng dụng rộng rãi của thuốc trong nhiều bệnh lý khác.

Hình ảnh thuốc NEREUS™ chứa thành phần hoạt chất Tradipitant

1. Tradipitant là gì?

Tradipitant là một thuốc đối kháng chọn lọc thụ thể neurokinin-1 (NK-1), được phát triển bởi Vanda Pharmaceuticals. Thuốc tác động trực tiếp lên con đường thần kinh liên quan đến phản xạ nôn, khác biệt hoàn toàn so với các thuốc chống say tàu xe truyền thống.

• Tên hoạt chất: Tradipitant

• Nhóm thuốc: Đối kháng thụ thể NK-1

• Dạng dùng: Đường uống

• Tên thương mại: NEREUS™

• Tình trạng pháp lý: Đã được FDA Hoa Kỳ phê duyệt

👉 Tradipitant là thuốc điều trị say tàu xe mới đầu tiên được FDA chấp thuận trong hơn 40 năm.

2. Cơ chế tác dụng của Tradipitant

2.1. Vai trò của chất P và thụ thể NK-1

Chất P (Substance P) là một neuropeptide quan trọng trong hệ thần kinh trung ương, tham gia vào:

• Phản xạ buồn nôn và nôn

• Truyền tín hiệu đau

• Điều hòa stress và viêm

Chất P gắn vào thụ thể NK-1, tập trung nhiều tại:

• Trung tâm nôn ở hành não

• Hệ tiền đình

• Hệ tiêu hóa

2.2. Tradipitant hoạt động như thế nào?

Tradipitant ức chế sự gắn kết của chất P với thụ thể NK-1, từ đó:

• Ngăn kích hoạt trung tâm nôn

• Giảm tín hiệu buồn nôn từ tai trong

• Ức chế phản xạ nôn do kích thích chuyển động

Ưu điểm nổi bật:

• Không gây an thần mạnh

• Không ảnh hưởng khả năng tập trung

• Hiệu quả phòng ngừa, không chỉ điều trị triệu chứng

Tradipitant là chất đối kháng thụ thể NK-1, ngăn chặn chất P (Substance P) gắn vào thụ thể ở trung tâm nôn và đường dẫn tín hiệu buồn nôn

3. Công dụng của Tradipitant

3.1. Phòng ngừa nôn mửa do chuyển động (motion sickness) – chỉ định được FDA phê duyệt

Tradipitant được FDA Hoa Kỳ phê duyệt để phòng ngừa nôn mửa do chuyển động (motion sickness), bao gồm say tàu xe, say sóng và các tình trạng buồn nôn liên quan đến chuyển động.

Đây hiện là chỉ định chính thức duy nhất của Tradipitant.

Việc phê duyệt của FDA dựa trên hai thử nghiệm lâm sàng pha 3 quy mô lớn:

• Motion SYROS

• Motion SERIFOS

Kết quả nổi bật từ các nghiên cứu:

• Tỷ lệ nôn mửa:

  • Tradipitant: 10–19%

  • Giả dược: khoảng 44%

• Giảm rõ rệt buồn nôn nghiêm trọng

• Hiệu quả đặc biệt trong điều kiện sóng lớn

👉 Những kết quả này cho thấy Tradipitant có hiệu quả vượt trội so với các thuốc chống say tàu xe truyền thống, đồng thời ít gây buồn ngủ hơn.

3.2. Tiềm năng điều trị buồn nôn mạn tính

Dựa trên cơ chế NK-1, Tradipitant đang được nghiên cứu cho:

• Buồn nôn mạn tính không rõ nguyên nhân

• Buồn nôn liên quan stress thần kinh

• Rối loạn chức năng trục não – ruột

3.3. Nghiên cứu trong rối loạn tiêu hóa chức năng

Một số nghiên cứu trước đây từng đánh giá Tradipitant trong:

• Gastroparesis (liệt dạ dày)

• Buồn nôn dai dẳng

• Đầy bụng, khó tiêu

Mặc dù kết quả còn khác nhau, nhưng hiệu quả chống nôn vẫn được ghi nhận, mở ra tiềm năng ứng dụng ngoài chỉ định.

Tradipitant là thuốc mới được FDA phê duyệt, dữ liệu hậu mãi (post-marketing) còn đang được cập nhật.

4. Tiềm năng trong du lịch hàng không, hàng hải và không gian

Các nhà nghiên cứu cho rằng Tradipitant có thể hữu ích cho:

• Phi hành gia

• Thủy thủ

• Nhân viên làm việc trên phương tiện di chuyển kéo dài

Đây là nhóm đối tượng mà say tàu xe ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu suất công việc.

5. So sánh Tradipitant với thuốc chống say tàu xe truyền thống

👉 Tradipitant được xem là thế hệ thuốc chống say tàu xe mới, dựa trên dược lý thần kinh hiện đại.

6. Đối tượng nên sử dụng Tradipitant

• Người say tàu xe nặng

• Người không dung nạp thuốc kháng histamin

• Người cần tỉnh táo khi di chuyển

• Du lịch biển, hàng không, tàu cao tốc

⚠️ Thuốc chỉ dùng cho người từ 18 tuổi trở lên theo dữ liệu nghiên cứu hiện tại.

Thuốc cần được dùng trước khi tiếp xúc với chuyển động

7. Tác dụng phụ và độ an toàn

Nhìn chung, Tradipitant được đánh giá là dung nạp tốt và có độ an toàn cao trong các thử nghiệm lâm sàng, đặc biệt khi so sánh với các thuốc chống say tàu xe truyền thống như kháng histamin hay thuốc kháng cholinergic.

7.1. Tác dụng phụ thường gặp

Các tác dụng không mong muốn ghi nhận trong thử nghiệm lâm sàng pha 3 chủ yếu ở mức độ nhẹ đến trung bình, bao gồm:

• Nhức đầu nhẹ

• Mệt mỏi thoáng qua

• Khó chịu đường tiêu hóa nhẹ (buồn nôn nhẹ, đầy bụng)

👉 Các triệu chứng này thường tự hồi phục, không cần ngừng thuốc.

7.2. Tác dụng phụ ít gặp

• Chóng mặt nhẹ

• Cảm giác uể oải thoáng qua

👉 Tần suất thấp và không ghi nhận xu hướng tăng khi dùng thuốc phòng ngừa ngắn hạn.

7.3. Điểm an toàn nổi bật của Tradipitant

So với thuốc chống say tàu xe truyền thống, Tradipitant có nhiều ưu điểm về an toàn:

• Ít gây buồn ngủ hoặc an thần

• Không ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tập trung và phản xạ

• Không gây khô miệng, bí tiểu hay táo bón

• Ít tác động lên hệ thần kinh trung ương

👉 Đây là lợi thế lớn đối với người cần tỉnh táo khi di chuyển, làm việc hoặc điều khiển phương tiện.

8. Tradipitant có phải là bước tiến mới trong điều trị say tàu xe?

Tradipitant được đánh giá là một bước tiến quan trọng trong điều trị say tàu xe nhờ các yếu tố sau:

• Là thuốc mới đầu tiên được FDA phê duyệt sau hơn 40 năm

• Cơ chế tác động khác biệt thông qua đối kháng thụ thể NK-1

• Cho thấy hiệu quả vượt trội trong điều kiện sóng lớn qua các thử nghiệm pha 3

• Được FDA Hoa Kỳ phê duyệt chính thức

➡ Trong bối cảnh các lựa chọn điều trị hiện nay còn hạn chế, Tradipitant mở ra hướng tiếp cận mới trong phòng ngừa buồn nôn và nôn mửa do chuyển động.

9. Câu hỏi thường gặp

9.1. Tradipitant có gây buồn ngủ không?

Không đáng kể, ít hơn nhiều so với thuốc chống say tàu xe truyền thống.

9.2. Tradipitant có dùng cho buồn nôn do hóa trị không?

Chưa được phê duyệt cho chỉ định này, nhưng cùng nhóm cơ chế NK-1.

9.3. Tradipitant có bán tại Việt Nam chưa?

Hiện chưa phổ biến tại Việt Nam, chủ yếu lưu hành tại thị trường Mỹ.

Kết luận

Tradipitant là một thuốc đối kháng NK-1 thế hệ mới, đã được FDA phê duyệt để phòng ngừa nôn mửa do say tàu xe, đánh dấu cột mốc quan trọng sau hơn 40 năm không có lựa chọn điều trị mới.

Với cơ chế tác dụng hiện đại, hiệu quả rõ rệt và độ an toàn cao, Tradipitant không chỉ là giải pháp cho say tàu xe mà còn mở ra tiềm năng điều trị rộng lớn trong lĩnh vực buồn nôn mạn tính và rối loạn thần kinh – tiêu hóa.