Bong Gân Cổ Chân: Nguyên Nhân, Triệu Chứng Và Cách Điều Trị Nhanh Hồi Phục

Bong gân cổ chân là một trong những chấn thương phổ biến nhất trong sinh hoạt và thể thao. Dù không nguy hiểm đến tính mạng, nhưng nếu không được điều trị đúng cách, bong gân có thể dẫn đến đau mãn tính, yếu khớp, và dễ tái phát.

Nhiều người thường chủ quan, tự xoa bóp hoặc đắp thuốc dân gian, khiến tình trạng viêm và tổn thương dây chằng nặng thêm. Việc hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị bong gân cổ chân sẽ giúp bạn hồi phục nhanh chóng và tránh biến chứng lâu dài.

Tìm hiểu về bong gân cổ chân

1. Bong gân cổ chân là gì?

Bong gân cổ chân (Ankle sprain) là tình trạng dây chằng quanh khớp cổ chân bị kéo giãn hoặc rách do chấn thương, vặn xoắn hoặc tiếp đất sai tư thế.

Dây chằng có nhiệm vụ giữ cho khớp cổ chân ổn định, giúp bàn chân di chuyển đúng hướng. Khi dây chằng bị tổn thương, khớp trở nên lỏng lẻo, gây sưng, đau và giảm khả năng vận động.

1.1. Cấu trúc khớp cổ chân

Khớp cổ chân gồm ba xương chính:

• Xương chày (tibia)

• Xương mác (fibula)

• Xương sên (talus)

Ba xương này được liên kết bằng các dây chằng chắc khỏe, giữ vai trò quan trọng trong việc chống lại các lực xoắn và kéo căng quá mức.

1.2. Phân loại bong gân cổ chân theo mức độ

• Độ 1 (nhẹ): Dây chằng bị giãn nhẹ, sưng đau ít, vẫn có thể đi lại.

• Độ 2 (trung bình): Dây chằng rách một phần, sưng nhiều, đau rõ, khó chịu lực.

• Độ 3 (nặng): Dây chằng đứt hoàn toàn, khớp lỏng lẻo, không thể đi lại, cần phẫu thuật phục hồi.

2. Nguyên nhân gây bong gân cổ chân

Bong gân cổ chân có thể xảy ra trong nhiều tình huống, đặc biệt khi cổ chân bị xoay hoặc lật đột ngột.

2.1. Nguyên nhân thường gặp

• Xoay cổ chân khi đi trên bề mặt gồ ghề hoặc trơn trượt.

• Tiếp đất sai tư thế khi nhảy, chạy hoặc chơi thể thao.

• Mang giày cao gót hoặc giày không vừa chân.

• Vận động quá mức khi chưa khởi động kỹ.

• Tai nạn sinh hoạt: trượt chân, ngã cầu thang, vấp ổ gà, va chạm mạnh.

2.2. Đối tượng dễ bị bong gân cổ chân

• Người chơi thể thao (bóng đá, bóng rổ, cầu lông…).

• Người có dây chằng yếu hoặc tiền sử bong gân trước đó.

• Người thừa cân, béo phì.

• Phụ nữ thường xuyên mang giày cao gót.

• Người già có khả năng giữ thăng bằng kém.

Bong gân cổ chân là một trong những chấn thương phổ biến nhất trong thể thao

3. Dấu hiệu nhận biết bong gân cổ chân

Triệu chứng bong gân cổ chân có thể khác nhau tùy theo mức độ tổn thương, nhưng nhìn chung bao gồm:

• Đau nhói tại cổ chân, đặc biệt khi chạm hoặc di chuyển.

• Sưng tấy và bầm tím quanh mắt cá.

• Khó đi lại hoặc chịu lực lên chân bị thương.

• Khớp lỏng lẻo, kêu “rắc” khi cử động (dấu hiệu nặng).

• Nóng đỏ vùng tổn thương do phản ứng viêm.

Ở trường hợp bong gân nặng, người bệnh có thể không thể đứng vững hoặc cổ chân biến dạng – cần được sơ cứu và chuyển đến cơ sở y tế ngay.

4. Cách sơ cứu bong gân cổ chân đúng cách

Sơ cứu đúng cách trong 24–48 giờ đầu sau chấn thương có thể quyết định tốc độ hồi phục. Các chuyên gia khuyến nghị tuân thủ quy tắc R.I.C.E gồm: Rest – Ice – Compression – Elevation.

4.1. Rest – Nghỉ ngơi

• Dừng mọi hoạt động ngay lập tức.

• Không cố gắng đi lại hay đứng trên chân bị thương.

• Có thể sử dụng nạng hoặc xe lăn để giảm tải trọng lên cổ chân.

4.2. Ice – Chườm lạnh

• Dùng túi đá bọc trong khăn chườm vùng sưng trong 15–20 phút mỗi lần, lặp lại mỗi 2–3 giờ.

• Không đặt đá trực tiếp lên da để tránh bỏng lạnh.

• Chườm lạnh giúp co mạch, giảm sưng và viêm.

4.3. Compression – Băng ép

• Dùng băng thun y tế quấn nhẹ quanh cổ chân để cố định và giảm sưng.

• Quấn vừa phải, không quá chặt – nếu da tái hoặc tê thì cần nới lỏng.

• Băng ép giúp ngăn sưng lan rộng và giữ ổn định khớp.

4.4. Elevation – Kê cao

• Nằm nghỉ và kê chân cao hơn tim bằng gối hoặc chăn.

• Giúp máu và dịch viêm lưu thông ra khỏi vùng tổn thương, giảm sưng nhanh hơn.

⚠️ Lưu ý:

• Tuyệt đối không chườm nóng hoặc xoa bóp bằng dầu gió trong 48 giờ đầu vì sẽ làm sưng nặng hơn.

• Không cố “bẻ nắn” khớp sai vị trí.

Cách sơ cứu bong gân cổ chân

5. Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Không phải mọi bong gân cổ chân đều có thể tự hồi phục. Bạn nên đến bệnh viện hoặc phòng khám chấn thương chỉnh hình nếu gặp các dấu hiệu sau:

• Đau dữ dội, không thể đi lại hoặc chịu lực.

• Cổ chân biến dạng, sưng nhanh, bầm tím lan rộng.

• Nghe thấy tiếng “rắc” khi bị chấn thương.

• Sưng đau không giảm sau 2 ngày sơ cứu.

• Mất cảm giác hoặc tê đầu ngón chân.

Bác sĩ sẽ chỉ định chụp X-quang hoặc MRI để đánh giá mức độ tổn thương dây chằng, loại trừ trường hợp gãy xương hoặc trật khớp.

6. Cách điều trị bong gân cổ chân

Tùy mức độ tổn thương, điều trị bong gân cổ chân có thể bao gồm:

6.1. Dùng thuốc

• Thuốc giảm đau: Paracetamol, Ibuprofen giúp giảm đau, sưng hiệu quả.

• Thuốc bôi hoặc gel kháng viêm: Diclofenac, Ketoprofen, Voltaren giúp giảm đau tại chỗ.

• Tránh tự ý tiêm corticoid vì có thể gây teo mô hoặc tổn thương gân.

6.2. Chườm ấm sau 48 giờ

Khi sưng giảm, chuyển sang chườm ấm hoặc ngâm chân nước ấm 15–20 phút/ngày để tăng lưu thông máu và phục hồi mô tổn thương.

6.3. Vật lý trị liệu

• Giúp tăng cường sức mạnh cơ quanh cổ chân, giảm đau và phục hồi phạm vi vận động.

• Các phương pháp: siêu âm trị liệu, chiếu hồng ngoại, laser công suất thấp, điện xung.

• Khi khớp ổn định, tập đi lại dần dần để tránh cứng khớp.

6.4. Dụng cụ hỗ trợ

• Dùng băng cổ chân, nẹp cố định hoặc giày bảo vệ thể thao trong thời gian hồi phục.

• Không nên bó quá lâu – điều này có thể khiến cơ yếu và khớp cứng.

6.5. Phẫu thuật (với bong gân độ 3)

Trong trường hợp đứt dây chằng hoàn toàn, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật tái tạo dây chằng hoặc khâu nối lại mô tổn thương để phục hồi chức năng cổ chân.

7. Thời gian hồi phục bong gân cổ chân

Thời gian lành bệnh tùy mức độ tổn thương và cách chăm sóc:

• Độ 1 (nhẹ): 1–2 tuần.

• Độ 2 (trung bình): 3–6 tuần.

• Độ 3 (nặng): 6–12 tuần, có thể lâu hơn nếu cần phẫu thuật.

Sau khi lành, nên tập phục hồi cơ quanh cổ chân ít nhất 2–3 tuần trước khi quay lại vận động mạnh để tránh tái phát.

Tập phục hồi cơ quanh cổ chân

8. Cách phục hồi chức năng sau bong gân cổ chân

Sau khi sưng và đau giảm, người bệnh nên tập luyện phục hồi nhẹ nhàng để khớp linh hoạt trở lại.

8.1. Giai đoạn đầu (3–7 ngày)

• Cử động cổ chân nhẹ trong giới hạn chịu được.

• Dùng khăn quấn bàn chân, kéo nhẹ để giãn cơ.

8.2. Giai đoạn tiếp theo (tuần 2–4)

• Tập xoay cổ chân, nâng gót, kiễng chân, đi bằng mũi chân.

• Dùng bóng cao su hoặc dây kháng lực để tăng sức cơ cổ chân.

8.3. Giai đoạn hồi phục hoàn toàn

• Bắt đầu chạy chậm, nhảy nhẹ, giữ thăng bằng trên một chân.

• Khi không còn đau, có thể quay lại thể thao – nhưng nên mang băng bảo vệ cổ chân.

9. Cách phòng ngừa bong gân cổ chân

Phòng ngừa tốt giúp bạn tránh tái phát và giữ khớp khỏe mạnh lâu dài:

• Khởi động kỹ trước khi chơi thể thao.

• Mang giày phù hợp, có đế bám và hỗ trợ cổ chân tốt.

• Tăng cường cơ quanh cổ chân bằng bài tập thăng bằng.

• Tránh đi trên bề mặt trơn trượt hoặc không bằng phẳng.

• Kiểm soát cân nặng hợp lý để giảm áp lực lên khớp.

• Không quay lại tập luyện quá sớm sau khi chấn thương.

10. Chế độ dinh dưỡng hỗ trợ phục hồi

Chế độ ăn giàu dinh dưỡng giúp tái tạo mô, gân và dây chằng nhanh hơn:

• Thực phẩm giàu protein: cá hồi, trứng, ức gà.

• Thực phẩm giàu canxi và vitamin D: sữa, phô mai, hải sản, trứng.

• Bổ sung collagen type II, vitamin C, kẽm, magie để hỗ trợ hình thành mô liên kết.

• Uống đủ nước, ngủ đủ giấc để cơ thể tái tạo mô tổn thương hiệu quả hơn.

Chế độ ăn giàu Protein giúp hỗ trợ phục hồi bong gân

11. Câu hỏi thường gặp

11.1. Bong gân cổ chân bao lâu thì khỏi hoàn toàn?

Thông thường từ 1–6 tuần tùy mức độ. Bong gân nặng hoặc có rách dây chằng có thể cần đến 2–3 tháng.

11.2. Có nên xoa dầu hoặc đắp thuốc khi bị bong gân cổ chân không?

Không nên. Việc xoa bóp sớm làm máu tụ và viêm nặng hơn. Chỉ nên chườm lạnh trong 48 giờ đầu.

11.3. Sau khi bong gân có nên vận động không?

Nên nghỉ ngơi hoàn toàn 2–3 ngày đầu, sau đó vận động nhẹ nhàng để tránh cứng khớp.

11.4. Bong gân cổ chân có tái phát không?

Có. Nếu không phục hồi đúng hoặc khớp yếu, nguy cơ tái phát rất cao khi chạy nhảy hoặc xoay người đột ngột.

11.5. Có cần phẫu thuật bong gân cổ chân không?

Chỉ trong trường hợp đứt dây chằng hoàn toàn (độ 3) hoặc bong gân tái phát nhiều lần mới cần phẫu thuật.

Kết luận

Bong gân cổ chân là chấn thương thường gặp nhưng hoàn toàn có thể hồi phục nhanh chóng nếu được xử lý và điều trị đúng cách. Hãy ghi nhớ quy tắc R.I.C.E (Rest – Ice – Compression – Elevation) ngay khi bị bong gân và không tự ý xoa bóp hay đắp thuốc dân gian.

Nếu sau vài ngày mà cổ chân vẫn đau, sưng hoặc đi lại khó khăn, đừng ngần ngại đến bác sĩ chuyên khoa chấn thương chỉnh hình để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Một đôi chân khỏe mạnh bắt đầu từ ý thức bảo vệ và phục hồi đúng cách !